kafa yolları haritası

Kavram

2012-01-02T11:00:00.009+02:00

Türk malı. İsim

1- Bir nesneye, bir olaya, bir olguya ya da bir düşünceye ait ortak özelliklerinin beynin kıvrımlarna sokulmuş hali, mefhum, fehva, konsept, nosyon. Örnek: "Kavra şu kavramları, kavramsallaştırmacıya kavramsallaştırmaya götür; kavramsallaştırmacı kavramların kavramsallaştırmasını kavrayamazsa, kavramları kavrayıp kavramsallaştırmacıdan kavramsallaştırmadan getir, Danyal!"

2- Halk ağzında. Karın içindeki organların dış yüzünü örten, bu organları karın duvarları ve karın içi yapılarına bağlayarak yerlerinin bir ölçüde sabit kalmalarına yardım eden beden içi hamak, karın zarı. Örnek: "Bu kötü tekerlemeyle bana kavramsal bir darbe vurdun Cemil Abi, sesimi bile çıkaramıyorum!"

4- Halk ağzında. Tutam, avuç dolusu. Örnek: "Senin bir kavramlık beynini çerez niyetine yerim, Danyal!"

Kavram, delikanlıyı (her dilde) bozar!

Delil 1 : Türkçe

Kavram kelimesinin kökeni olan kavramak, bir nesneyi elle sıkıca tutmak anlamına gelir. Bundan dolayı, herhangi lise öğretmeni ezkaza bir erkek öğrenciye, "Evladım, konuyu iyice kavradın mı?" dediğinde; o genç ereksiyonun hassas ruhunda türlü disfonksiyon infiallerine yol açabilir.

Nişanyan'ın Sözlerin Soyağacı'na göre 'kavrama'nın kökeni, bir araya getirmek, sıkıştırmak anlamına gelen Eski Türkçe 'kavır'a dayanır. Dünya Türklerden, tüm diller de Türkçe'den türediği için (Bunu Amerikalı uzmanlar söylüyor yeminle!), İngilizler'in bunu cover (Okunuşu, 'kavır'. Kapsamak, örtmek, bir nevi kavramak) olarak dillerine aldıkları düşünülebilir.

Kavram, soyutun merdiveni aracılığıyla, somutun harala gürelesinden uzaklaşarak ona bakmamıza ve onu anlamamıza yarar. Bu yüzden başarılı bir kavramsallaştırma, bakılan 'şey(ler)'in ayırt edici özelliklerini anlamlı bir bütünsellikle sunar. Bu işleviyle, hakiki anlamda sahip olabileceğimiz yegane "Stairway to Heaven"dır. O merdivenle aşağıdaki manzaraya hakim olabilir, aşağıdayken göremeyeceğiniz bağlantıları keşfedebilir, ama duruma müdahale edemezsiniz.

Oysa 'delikanlı' bünye müdahale edemezse çatlar: Bir kavramı savunanları öldürebilirsiniz, ama bir kavramın suratının ortasına yumruk çakamazsınız! Delikanlı için kavram, gereksiz ve saçmadır.

Bundan dolayı sömürücüler, tebaa olarak gördükleri kitlenin 'kavram'larla haşır neşir olmasından pek hazzetmezler. Onlara sundukları tek kavram; milli/dini birlik ve bütünlüğü vaaz eden, meşruiyeti sorgulanamayacak derece kadim bir üst kimlik anlatısıdır. En afili haliyle, 'logos spermaticus'tur. Somutluk düzleminde boş kümeye denk düşürülen kavram, egemen sınıfın elinde sihirli bir heyulaya dönüşür: Vatan, millet, Terörya!

Delil 2: İngilizce

Gel gelelim, 'kavram'ın İngilizce karşılığı olan 'concept' kelimesine...

Reklamcılık camiasının gerekli gereksiz yere kullanarak bokunu çıkardığı bu lafız, Latince 'concipere'den 13.yy'da türeyen 'conceive' fiilinin mahsulüdür ve "içine almak ve tutmak, hamile kalmak" anlamlarına gelir. 14.yy'dan itibaren, "akla almak" şekline dönüşmüştür.

'Kavram'a denk düşen bir başka tabir olan 'notion' ise Yunanca ennoia'nın Latince notio'ya evrilmesiyle ortaya çıkmıştır. Ennoia (ἔννοια), düşünce, bilgi, anlayış, niyet anlamlarına gelir ve dişil bir kelimedir.

En basit etimolojik gargarayla bile görüleceği üzere, kavram insanın içine işleyen, orada başka kavramlara bağlanan ve onlarla beraber büyüyen bir anlam metastazıdır. En Hintli ve en Avrupalı delikanlılar bile, kökeni 'hamile kalmak'a giden bir kelimeyle muhatap olmaktan kaçınırlar.

Delil 3: Arapça

Mefhum, fehm/fahm (فهم) kökünden türemiştir. Anlama kelimesinin karşılığı olarak görebileceğimiz fehm, özellikle İslami literatürde önemli, ama kısıtlı bir yere sahiptir. Zira İslami akıl, alkolsüz ve sünnetli bir uyanıklık hali olarak, sadece helal olanın içselleştirilmesini öngürür. (Bkz. Fehm-ul Kuran)

Öte yandan 'fehm'in bir nokta eksiği olan vehm (وهم), kuşku, boş korku, kötülük hayal etme anlamlarına gelir ki; kaygının (angst/anxiety/anksiyete) kökenini oluşturur. Gündelik hayatta bu kelimenin çoğulu olan 'evham'ı kullanırız ki; evhamı oluşturan kuşku da, aynen kavram gibi, insanın içinde döllenen ve büyüyen bir kurgudur.

İmdi, Şeyh Galip'in dizelerini, "Tedbîrini terk eyle takdîr Hüdâ'nındır / Sen yoksun o benlikler hep fehm-ü gümânındır" deyü okusak; hangi mütefekkir vehm yerine fehm kullanmamıza muhalefet şerhi koyabilir?

Elimizdeki üç etimolojik delilden yola çıkarak şu sonuca varabiliriz: Kavram, beynin kıvrımlarına sirayet edip onu yeni kavramlar için döller; tahayyülü gündeliğin telaşından soyut bir bakış açısına doğru yükseltir.

Neticede, "Kavram, delikanlıyı bozar!" Çünkü, kavramlar üzerinden seke seke düşünmeye başlayan insan evladı, beyninin kıvrımlarına sıkışmış iki lokma vicdana sahipse, o cillop beynine dayatılan basmakalıp yalanları sindirememeye başlayacak; içinde bulunuduğu toplumun (ya da topluluğun) yücelttiği rollerin dışında, başka olasılıkların da olduğuna ayacaktır.

Ancak bunun olabilmesi için, insanın kendi kavramlarını geliştirmeye yönelik sentezleri yapabilmesi, onları yeni bir tanım için sindirebilmesi gereklidir. Bunun olmadığı yerde, birileri vatan-millet kavramı için, bir başkası da özgürlük kavramı için kurşun sıkmaya devam eder. Zira 'ezbere kavramlar'ın insan hayatından daha önemli olduğu görüşü, insanlık tarihi boyunca klinik deneylerle ispatlanmıştır.

Madem 'Stairway to Heaven'ı andık; bu delikanlılığını kaybetmiş maddeyi, Led Zeppelin bu muhteşem şarkısının sözleriyle ve Robert Plant'ın dar pantolonundan çıkacakmış gibi duran kavramsallığıyla tamamlayalım.

Cennete Yürüyen Merdiven

Altın suyuyla taharetlenen bir kokona var

Ve o cennete yürüyen bir merdiven alıyor

'Tam da dükkanı kapatıyordum yenge' dedim

Ama istediğini istediği zaman almaya alışmış

El mahkum açtık kepengi yeniden

Ve o cennete yürüyen bir merdiven alıyor

Sigara yakmaya kalktı içeride

'Hoop orada dur abla!' dedim

Neticede tabela var sigara içilmez diye

'Ay bilemedim, bazen kelimeler çift anlama gelebiliyor' demez mi

Köydeyken, dere kıyısındaki söğütün üstünde

Kuşlar cıvıldardı

Bazen ne bok yemeye geldim buraya diye düşünüyorum

Acep neden ah anam!

Acep neden vah babam!

Batı'ya bakınca evhamla doluyor yüreğim

(Batı'nın kötü yanları, insanımızı bozmuş hacım)

Şeytan diyor; 'Bas git oğlum!'

O başı dumanlı dağları,

O ağaçları saran sisi bile özler mi insan
İcabında eşek anırmalarını bile özlüyorum
Acep neden ah anam!
Acep neden vah babam!

Zamanında komşu köyden bir laf yayıldı

Onların çoban kavalla sadece koyunları değil,

İnsanları da avallaştırıyormuş diye

Sabaha kadar köyün sınırında bekleyip, kulak kabarttık

Baktık harbiden ormandan şen şakrak kahkahalar geliyor

Köy hayatı ayrı bir güzel

(Şehirle mukayese edilemez)

Misal, kapı güm güm çaldı geçen gün,

Maliye sandım, ödüm patladı

Mayıs ayı vergi ayı neticede!

Mali müşavir, 'Baba önünde iki yol var!' diyor.

'Uzun vadede, vergi kaçırmak riskli bence!'
Acep neylesem diye kara kara düşünüyorum

Başımda bir vızıltı var, ne yapsam dinmiyor

Sanki komşu köyün çobanı kaval çalıyor,

'Dön memlekete, takıl bu cümbüşe!"

Saygıdeğer ablacığım, gece gece mal beğendiremiyoruz sana,

Rüzgarın sesini duyuyor musun? Hah işte,
Senin merdiveni o yel aldı götürdü, hadi naş!

Velhasılı kelam,

Hanımı çocuğu aldım, vurduk kendimizi yollara

Köyün hemen alt yolunda indik de

Bir gölge bulana kadar canımız çıkayazdı

O sırada nurdan bir melaike indi

"Memleketin taşı toprağı altın" dedi

Oğlana ünledim, "Lan kulak kabart, ses mes var mı?"

"Buba nah şurdan kaval sesi geliyo!" demesin mi!

Sen ben derdini unutup koşuverdik çobana doğru

Bizim oralar kayalık, şükür yuvarlanmadık!

Ve o cennete yürüyen bir merdiven alıyor

Ironi

2011-09-27T13:00:00.007+03:00

'Hint' nire 'Avrupa' nire. İsim

- Bir sözü tersini kastederek söylemek suretiyle kişi, kurum, olgu ve olaylar ile alay etme; sağ gösterip sol vurup halk içinde muteber bir nesnenin genç kızlık duygularıyla oynayarak bünyedetiirzonmaypilov hezeyanları yaratma; dallama gibi görünüp fucka bastırma sanatı. Örnek: "Hıştt Sokrat! N'aber lan ironik!"

Medeniyet denilen tek dişi kalmış canavarın yirmilik diş çıkarma dönemine denk gelen Antik Yunan uygarlığının sanat eserleri iki temel anlatım biçimi üzerine kurulmuştu: Trajedi (öldürü)ve komedi (güldürü). Fakat bu ayrım, türler arasında melezlenmelerin olmadığı anlamına gelmiyordu. İnsanları gülmekten ağlatan, ağlata ağlata sinirlerini bozup güldüren eserlere de rastlanıyordu. Türler arası geçişkenliğin yarattığı bu tutarsızlığın başlı başına bir mesaja dönüşmesinde ise büyük bir ironi gizliydi.

Bizatihi kendi tanımı içine gizlenebilme becerisini gösterebilecek kaç kavram sayabilirsiniz?

İroni, trajedi ile komedi arasındaki muğlak alan; iki düşman ülke arasındaki sınırda rastlanan, mayınlı "no-man's land" (sahipsiz) bölgedir. Kadın gibi hisseden kaslı bir erkeğin ya da erkek gibi hisseden zarif görünümlü bir kadının yol açacağı her türlü kafa karışıklığı, ironi ile muhatap olan 'ya-o-a-bu'cu kitlede gözlenebilir.

Kafa Yolları Haritası'nın karanlık çağlarında yayınlanan Alay maddesinde ironiye ucundan dokunulmuş; kurban rahatsız olunca da duracak düğmesine basılıp ortamdan sıvışılmıştı.

Ancak alay ve hiciv, dallamaya bumerang sallamadan yapılabilen taşlama sanatlarındandır. İroni ise kıçını (bu kavramlara göre) daha dar bir anlam aralığına yerleştirir; zira ironi, içinde sersemletici dozda 'kinaye'yi barındırır. Zaten ironinin anlaşılamama rizikosu barındırmasının nedeni de budur. Beyninin kıvrımları jilet ütülü insanların kuramadıkları nöron bağlantıları, en çok böyle anlarda eksikliklerini hissettirirler. Bundan dolayı, anlayamadıkları her şeye olduğu gibi, ironiye de kem gözle bakarlar.

Mevzu bu minvalde ilerlemese, kelimenin kökeni Eski Yunanca 'duygularını gizleyen, içten pazarlıklı insan evladı' anlamına gelen eirōn'dan türer miydi hiç?

Bu sinsi insanı, içinde bulunduğu bir tartışmada muhatabını yemlerken görebilirsiniz. Sokratik tartışma yöntemi, bunun en güzel örneğini oluşturur. Mahsuscuktan mevzuyu bilmiyormuş gibi yapar, muhatabın tezindeki zayıf ve eksik noktaları keşfeder, ardından da voleyi çakarsınız. Neticede karşınızdaki kendi kurduğu tuzağa düşen bir avcının mahsun haletiruhiyesine saplanıp, kendi aklından şüphe etmeye başlar. Tabii ki tartışmayı kazanırsınız, ama o zamanlar bile "içten pazarlıklı götoş" anlamına gelen ironik küfrünün yemekten kurtulamazsınız.

Gerçekten de ironi yapanlar, içten pazarlıklılardır. Akıllarına geleni, geldiği gibi söylemez; eğip büker; gerçekliğin ne olduğuyla oynarlar. Kendilerini şiddetle kınıyor; onlara "Bu yaptığınız delikanlılığa sığmaz lan!" diye hönkürüyor ve hatta tavır koyuyoruz: Aranızda ironik olan varsa bu bloga bir daha gelmesin oğlum, yeminle kırarız beyninizin loblarını!

Hayır mesele o değil de, içten pazarlığı nasıl yapıyorsunuz? Alıcı kim, satıcı kim? İçinizde nasıl el sıkışıyorsunuz?

Kendi kendine, "Kayseriliye sormuşlar, bu ironi kaç lira eder diye. Alacez mi satacez mi?" esprileri yapan insandan şu hayatta bir cacık olmaz sevgili okurlar. Bu insanları tedavi ettirmek ve topluma kazandırmak gerekiyor. Pek muhterem yetkililer çok yakında İroni ve İstihza Bağımlılığı Tedavi Merkezi'ni (İRİSTEM) kurduklarında saklanacak delik arayacaksınız.

Durum böyleyken, bu maddeyi delikanlı bir sanatçının, Bob Marley'in, bir şarkısıyla bitirelim isteriz. (Sözlerin orijinali burada. Klip de burada. Şarkının sözleriyle klipteki top oynayan, neşeli Marley arasındaki ironi, Marley'in suçu değil; takipçiler özgünlüğü kaçınılmaz olarak bozarlar.)

Bob Marley- İronik Aslan Siyon

Başım belada, zulayı unutmuşum helada

Ama kaçmak zorundayım, Narkotik Şube kapıda

Merhaba, ben ironik aslan Siyon (Tekrar et)

İronik aslan Siyon

Pırrr tabanları yağladım, emaneti çöpe salladım

Bak nasıl da yıldız olmaya çalışıyor piç

Aşiret için, töre için cana kıyılır mı hiç

Merhaba, ben ironik aslan Siyon (Tekrar et)
İronik aslan Siyon

(Bizim Siyonizmimiz başka abicim, ben aslen Jamaikalıyım)

Kofti

2011-08-10T13:05:00.013+03:00

Rumca. İsim.

- Bir duyguyu, düşünceyi, hayali, metayı, niceliksel ve/veya niteliksel anlamda olmadığı bir hâle büründürerek satmaya çalışan sahtekâr, yalançııı, bacanakbacağı, dolandırıcı, kolpa insan evlâdı. Örnek: "Hıştt Cemil Abi, 'Yalandan ve yalancıdan nefret ederim kadar büyük bir yalan yoktur!' Nasıl, iyi mi? Koftilere ayar veren bir aforizma oldu di mi? / Ne bileyim Danyal? Ben burada mıyım ki?"

Eski çaycımız Ramiz'in büyük büyük dedelerinden olan Petronyus'un, "Mundus vult decipii ergo decipiatur" lafını boşuna telâffuz ettiğini düşünüyorsanız; Ramiz'in sülâlesinden bir fertle rakı içmemişsiniz demektir.

Ramiz'in çevirisiyle, "Âlem iyice mala sarmış be ya, sallayasın kuyruklu yalanı emencecik inanıverirler! Ee madem öyle, bırak da inansınlar kızanım!" anlamına gelen bu söz, herkesin, siyasetin 'koftileme sanatı' olduğunu bildiği halde, ne halt yemeye siyasilerin peşinden sürüklendiklerini, kısmen alaycı kısmen fırsatçı bir ima ile gösterir. Çünkü düzenli şekilde yalan atan/üçkâğıt bağlayan koftiler, onlara inanmaya hevesliler olmadan bu işi başaramazlar.

Yukarıdaki sözün büyüklüğü ise, binlerce yıldır, pek çok farklı alanda süregelen sahtekârlıkların neden sürdüğünü ve neden süreceğini tespit etmiş olmasında yatar. Kıçınakazıkkaçanların ipliklerini (her ne kadar onlar kendilerini aklamaya gayret etseler de) pazara çıkaran 'inanmayı istemek' fiili, aslında büyük bir küfür olan kurbanlaştırmayı saf dışı bırakır; masumâne bir saf dilliliğin arkasına saklanıp vicdanımızı sömürmeye çalışan budalaların gerçek yüzlerini ortaya koyar. Her türlü uyarıya kulaklarını tıkadıktan sonra dolandırılır; ardından da böğüre böğüre bağrışırlar. Bu kulak tıkama, gerçeği sezdikleri halde, tatlı yanılsamanın bitmesinden duydukları korkudan kaynaklanır.

Petronyus'un önermesinin ardında iki ihtimal vardır: Gündelik olarak, bir hayalden gerçek değerinin üstünde kâr bekleniyordur; genel olarak, evrenin kayıtsızlığına karşı bir tür var olma stratejisi babında, 'umut, ölümlünün ekmeği' faydası alınıyordur. Her iki ihtimalde de kofti, karşısındakini kendi isteği doğrultusunda yönlendirmeye çalışan, bunu da kasıtlı olarak yalanlarla yürüten kişidir.

Mevzunun can damarına bakacak olursak; iki şerefsiz insan müsveddesinin dünyayı kandırmaya çalıştıkları görürüz: Koftiler ve sanatçılar. Bunlardan ilki en çiğ yalanı kavruk bir gerçek gibi satar; ötekisi ise helâtıkayan kadar gerçek olanı bile yalan attığını söyleyerek sunar. Zaten iyi sanatçıdan iyi politikacı çıkmazken; iyi politikacıdan ise her şey olabilmesinin nedeni de budur. (Bir istisna: Sitesine Kofti adını vermiş, çok yetenekli bir çizeri keşfetmek için www.kofti.com'u ziyaret edebilirsiniz. Özellikle çizgi hikayelerine göz atmanız tavsiye edilir.)

Sanatçı da kofti de, size (öyle ya da böyle) bir yanılsama sunarlar. Bu tatlı yanılsama sizi gündelik hayatınızın sıradanlığından çıkarır; sizi, renkli ve eğlenceli olasılıkların oynaştığı Sınırsız Rüyalar Diyarı'na mülteci olarak götürme sözü verir. Ancak sanatçı, sizi gerçekten İsveç'e götürse bile, her zaman Kapıkule yakınlarında boş bir araziye indireceğini vurgulayıp durandır; sunduğu hayalin gerçeklik iddiası taşıdığını söylemeye asla cüret etmez. Kofti ise tavşanların gerçekten şapkasında olduğunu, hatta fırsattan istifade orada üreyip koloni kurduklarını söyleyecek kadar yüzsüzdür.

Bu iki durum arasındaki farkı en net şekilde anlatan kişi olarak Orson Welles'in adını verebiliriz. Çocukluğunda Harika Çocuk mahlasıyla ilüzyon gösterileri yapan Welles, yanılsama ile sanat arasındaki bağı tüm hayatına taşıdı ve büyüdüğünde sinemacı oldu. (Büyük derken, henüz 26 yaşında Yurttaş Kane'i çekti. ) Ona göre ilüzyon gösterisi ile sinema gösterisi arasında bir fark yoktu: İkisi de insanların dikkatini, "Bak şimdi ne yapacağım ve sen de bunu yiyeceksin" diye diye, başka yöne çekme becerisiydi. Bu çemada koftiliğin yerini ise 1938 yılında bir radyo aracılığıyla gösterdi. H.G.Wells'in, dünyanın Marslılar tarafından işgalini tasvir eden Dünyalar Savaşı romanını, bunun bir drama olduğunu söylemeden radyoda okudu. Sonuç, anlatılanı gerçek zanneden insanların paniğe kapılmaları ve sokağa dökülüp büyük bir kargaşa yaratmaları oldu.

İmdi, sözgelimi, siyasetçi dediğiniz insan, Welles'in radyodan bir kez yaptığını her gün yapan insan değil midir? Kimi zaman ortada sebep yokken tansiyonu arttıran, kimi zamansa tüm ülke büyük belâlarla karşı karşıya iken sakin olunmasını telkin eden ve cebini böyle dolduran insanları an be an izlemiyor muyuz?

Bunlar ortaklaşa inandığımız yalanlar olmasa, belki de vicdanı kuvvetli bir analist çıkıp, bize şu borsa ve küresel kriz çalkantısının, koftilerin şişirdiği küresel ekonominin canımıza okuması olduğunu söyleyebilirdi. Birisi size bir rezervde tutulan altınlara karşılık olması gereken banknotların değersizliğini anlatsa; bırakın altını gümüşü, ortada banknot bile olmadan banka hesaplarınızla Internet şubesi üzerinden yaptığınız işlemlerin tarihin gördüğü en büyük üçkâğıt operasyonu olduğunu söylese; banka hesap PIN'lerimizi uç uca ekleyip onu kovalarız. Çünkü içinde olduğunuz yanılsama, küresel krizlerde mavi ekran gösterse bile, varlığını sürdürmektedir. Emeklerimizi cebellezi eden spekülatörlerin, en bilgili ve akıllı koftilerden oldukları su götürmez bir gerçektir!

Hazır Internet demişken; bir başka koftilikten bahsedebiliriz: Internetin yaygınlaşmasıyla beraber güneş gözlüğüyle webcam fotoğrafı çektiren, evrenin bir numaralı erkeği pozlarındaki primat koftilere; en dip layer'ına kadar fotoşoklanmış benlikleriyle arzıendam ederek, 'bana güzel avrat' deyin diye çırpınan cinsilatif koftilere ve aforizma üfürücü, kafa bükücü sözde-feylesof koftilere rastlamaya başladık.

Şimdi bir densiz çıkıp, primat koftilere, "Koçum güya havalısın, en bi' şahane erkeksin ama her gün tuvalette iki posta gidiyorsun, bu ne iş?!" dese; şoklu hatun taifesine, "Böyle profil fotoları yapıp duruyor, sonra da şu bana asıldı, bu hayvan bilmem ne dedi diye hayıflanıyorsun; koy bakalım ot böcek böyle oluyor mu?" diye ayar verse; derin ve afili sözde-feylesoflara, "Yahu hacı, her erkeğin her kadına asılma hakkı vardır da, gözlerin alalade bir kadın gördüğünde bile fıldır fıldır sörf yaparken; sen neyin felsefesini, neyin devrimini satıyorsun? Hatuna aforizmik, ere mikmiksin!" dese; primatın gözlerini ağlamaktan kan bürümez, şoklunun hue'su kaymaz, sanal asinin delişmen aforizmaları utancından Nietzsche'nin bıyıklarının altına saklanmaz mı? Hal bu noktaya geldiğinde; glow'lu uzuvlarını, matrak mı matrak vudiellınımtrak iletilerini ya da 'isyan vakti gelmiş bir şehrin kırılgan huzursuzluğunu anlatan'' ağlak şiirlerini nerene enstele edeceksin?

Hadi bunlar belirli bir cins diyelim; peki durmadan sevgi böcüklüğü ruhunun üstünden ayrılmadığı kofti vulgaris ile nasıl baş edeceğiz? Yahu bir insan evlâdı durmadan sanal sevgi dağıtabilir mi? (Kafa Yolları Haritası'nın arkasından 'şöyledir böyledir' diye konuştuğunuzu bilmiyor muyuz biz?) Tamam, dükkâna geliş fiyatı, vergisi, stopajı filan yok da; az önce 'Çok güzel çıkmışsın Burcucum' diye yağ yaktığın hatunun arkasından 'Ondaki yağla balina ısınır' deyip durmaktan da mı yorulmazsın, bre kofti Lâle! (Ancak maddenin ta en başında bahsi geçmişti; suç sadece Lâle'de değil, Burcu da bu konuda beğğnce yalnnnış yaptıea! Lâle'nin kendisi hakkındağ öle dediğini bilmio muki?)

Neticede, alan memnun satan memnun değil mi, sevgili sanal âlem mukileri? Internet'i de -kaçınılmaz olarak- gündelik hayatımıza çevirip, ardına sığındığımız ikiyüzlülüğün, attığımız yalanların can bulacağı yeni bir mecra yapmadık mı? Koftilik, hepimizin öyle ya da böyle bir ucundan tuttuğu, edepsizce çığırtkanlık yaparak yükselen yeni bir yeni çağın 'ahlâk'ı değilse; biriktirdiğimiz millerle kaçacak neresi kaldı, pek bi' şirin 'very big cat'ler? Sözünde vaat çok, özünde ad hoc bu yeni ilişki düzlemi külliyen eyyam üzerine inşa edilmiş bir gecekondu değildir de nedir, a bağrı obruk memleketimin sevgi fakiri kelebekleri?

Bazılarınızın, her daim olduğu üzere, bu uzun yazıdan sıkıldığını, kulaklarını tıkayıp gözlerini bantladığını tahmin etmek için müneccim olmak gerekmiyor. Madem öyle, bu kavramların içini boşaltma ve iletişimi ortada iletişecek bir şey kalmayana kadar arttırma sürecini basit bir örnekle titreştirelim.

Bunun için kan kardeşi kavramına bakmamız yeterlidir. Bir zamanlar kan kardeşi, kör bir çakıyla kanatılan parmakların buluşmasını ve (tamamen gerçekleştirilmeyecek olsa da) ömür boyunca birbirinin götünü kollamayı simgeliyordu. Kısaca ortada iki insanın biribirine AIDS bulaştırmasına yetecek kadar kan vardı. Sonra bu lafı uzun bulduk ve kanka olarak kısalttık. Bu da kesmedi, yaratıcı gençlerin havadar beyin kıvrımlarından süzülen panpa lafı meseleye dühul etti. Çok da iyi etti; yoksa Hilâl Cebeci'nin 'online striptease' gösterilerinin ardından, onu her yalamak isteyen adama, 'Bn de sni sevyrm panpişim' yazışını okuyamazdık. (Tabii ki bu yorumu kabul etmeyip, "Biz Hilâl'le farklı bir yöntemle kan kardeşi olmak istiyoruz" deme kudretiniz, damarlarınızda akan panpişte mevcuttur!)

Şimdi bunu okuyup "Kafa Yolları Haritası ağzından tükürükler saça saça, sağa sola sataşıyor ayol!" deyü düşünürseniz üzülürüz. Şu mevzuyu hoplatmak gerekir ki; bu ucuz koftilik türü aslında hepimizde farklı konularda farklı dozlarda ikamet etmektedir. İnsanların gerçeği sıkıcı bulduklarını ve onu olduğu gibi satın almayacaklarınız öğrendik. Bundandır ki hepimiz kof'uz, hepimiz ti'yiz! Meselâ, en basitinden, şu satırı yazan hergelenin Facebook profilinde (beni buradan listenize ekleyebilirsiniz.), din hanesinde Kofti Kalenderi yazıyor. Hakiki Kalenderliğe göt yetmeyince, zikren Hanya'da fikren Konya'da olmak kaçınılmaz! (Neyse ki; şerefsizlik imdadımıza yetişiyor da tutarsızlıklarımızı sümen altı edebiliyoruz.)

Koftiden uzayan bu maddeyi de Kofti Türleri üzerine yıllardır yapmakta olduğumuz esaslı bir çalışmanın sonuçlarını yayınlayarak kapatalım mı, sayın Zeytinburunlular?

Fakat önce teşekkür etmek istiyorum. Şimdi siz bunu donuna kadar değil sonuna kadar okudunuz ya; hepinizin yüreğine sağlık, canlarım benim! <3

-Kofti Türleri-

Cızbız Kofti: Yalanını yemesi en zevkli olan koftidir. Muhatabını zayıf yerinden yakalayıp, onu iştahını güzel vaatlerin kokusuyla harekete geçirir. Onu bir başkasının hayallerini ayıklarken gördüğünüzde bile, ortada bir 'tezgah' olduğunu bilmenize rağmen, canınız çeker; yemek istersiniz. (Yersiniz de!)

Islama Kofti: Zengin içerikli bir kofti türüdür. Özünde 'bayat'lık olsa da; farklı kaynaklarla beslendiği için ilgi çekici görünür. 'Bol jöle kullanan koftiler', kıskanç keller tarafından bu türe dahil edilseler de; bu sınıflandırma aslında doğru değildir. (Buradan tüm kellere, 'Peruğunuzu denk alın, bir sonraki madde siz olabilirsiniz!' demek istiyoruz.

Mantarlı Kofti: İş dünyasında sıkça görülürler. Sizden çok şahane bir iş için para aldıktan ya da emeğinizi emdikten sonra, "Kardeş, o iş mantara bağladı ya; her şey de boşa gitti!" diye karşınıza çıkarlar. Bunun ertesinde Facebook'ta Şeyseller'de yaptıkları tatilin fotoğraflarını görürsünüz. Mantarın lezzetine göre, fotoğrafları 'beğen'ebilirsiniz bile!

Dalyan Kofti: Kadın ya da erkek fark etmeksizin dış görünüm itibariyle dalyandırlar, ama yürek dersen tısss! Zoru görünce kaçarlar; kaçamazlarsa tek darbede yere inip zırlamaya başlarlar. Güçlü ve becerikli görünüp, büzüklerinin ötesinde vaatlerde bulunurlar; sonra da toz olurlar.

Çiğ Kofti: Çoğunlukla sonradan görme, ham meşrepli sahtekarlardır. Yaptıklarını bire bin katarak, sırf kendilerini övmek için anlatırlar. Yalanları keyifle yense de, bünyeden atılırken ciddi bir yanma yapabilir.

Kadın Budu Kofti: Karı kız peşinde koşan erkek koftilerdir. Yok efendim, "Ben entelim, ben ezilenin yanındayım"; yok efendim, "Ben yazarım, senaristim, müzisyenim, art direktörüm", yok efendim, "Benimki 25 santim, ayrıca dışarı çıkmadan prezervatif de değiştirebilirim" diye dolanıp duran türdür. Web sitesi kurup, kendini bin bir meslekle tanımlayanlara rastlansa da; 25 santimci olanları, mevzuatı belgeleme konusunda utangaç davranmaktadırlar.

Ekşili Kofti: Koftilerin en suratsız, en can sıkıcı türüdür. İnsan yalan atar ama tatlı tatlı atar di mi? Bunlar durmadan sağa sola laf sokarlar, ama kendileri de aynı yoldan giderler. Sürekli depresyonda olan, özgüvensiz kadınlar bu türe girerler.

Terbiyeli Ekşili Kofti: Yukarıdaki grubun aile terbiyesi almış olanıdır. Bundan dolayı pasif agresiftirler.

Kuru Kofti: Minimum seviyede bile üçkağıt açacak kadar donanımları yoktur. Kuru kuruya sallayıp dururlar. Tehlikeli yanları, sıvısız alındıklarında boğaza taklabilmeleridir.

Yalancı Kofti: Koftilerin arasında en salağıdır. Lan, insan niyetini bu kadar belli eder mi!

Yalancı İçli Kofti: İşte büyük oksimoron! Yalancı mısın, içli misin, yalanı mı içli atıyorsun, yoksa yalan attıktan sonra içlenip üzülüyor musun, bilemedik!

Tekirdağ Koftisi: Çaycı Ramiz Ağa! (Şaka lan şaka, en az sizin kadar benim kadar harbi bir insandır. Bu arada Ramiz'i yeniden işe aldık; artık 'eski' değil.)

Ana

2011-08-01T14:30:00.010+03:00

Türkçe. İsim.

1- Yavrusu olan ve yavrusunu (-larını) besleyip büyütmeyi, bağışlamayı ve esirgemeyi şiar edinmiş dişi hayvan, anne, valide, mader. Örnek: "Şimdi bizden Freud'un Odipus Kompleksi'ni, kadınlara 'anam' diye laf atan adamları görmeden mi ortaya attığına inanmamızı istiyorsunuz?"

2- Temel, öz, esas, asıl; bir alacağın ya da borcun, faiz dışında kalan esas bölümü. Örnek: "Çocuk, bir ananın faizidir!"

3- İnsan(lar)a iyilik yapan, esirgeyen , hürmet edilesi orta yaş üstü kadın; cadı panzehiri. Örnek: "Sanat eserlerinde çok yaşlı adamları bilge olarak görmemize karşın, çok yaşlı kadınları hem iyi niyetli dert anası hem de kötücül cadı olarak görmemizin altında; erkeklerin belli bir yaştan muzdarip oldukları prostat sorunlarının kötülük yapma potansiyellerini azaltması mı yatıyor Cemil Abi?"

"Anamız, analarımız... Anadolu'nun çilekeş, cefakar anaları..." diye başlayan bir yazının fazla eyyamlı olacağını ve Kafa Yolları Haritası gibi harbiden romantik bir bloga yakışmayacağını düşündük.(- Spoiler- Ben ve Anna.) Bu yüzden mevzuya, "Yahudiliğin ve Hıristiyanlığın Zeusvari babacıl bir tanrısı varsa; Müslümanlığın da, en önemli iki adı, analığa / kadınlığa atfedilmiş bir kavramla aynı kökten (rahman ve rahim / r-h-m) türeyen anacıl bir tanrısı var sayılmaz mı?" diye sorarak başlıyoruz.

Peki ana nedir, sevgili okur?

Önce büyük bir yanlış anlamayı düzeltelim:

Türkçe dublajlı yabancı filmlerde geçen Ben adı çocuklar için ne kadar arazlı bir portre çizme potansiyeline sahipse (-Selam Ben! / -Sen beni nereden biliyorsun? / - Sen, Ben değil misin? / -Hey, sen beni Sen Nehri'nde yaşayan Ben'le karıştırdın ahbap!), An(n)a adı da o adı taşıyan her karakteri hızlıca validehanım kıvamına getirme özelliğini barındırır.

Bir filmi izlerken, "Ulan bu eşek kadar adam bu küçücük kızın oğlu mu?" diyen anneannenizi görünce; keh keh diye gülüp, yavşak bir ses tonuyla, "Yahu anneanne, Anna kızın ismi!" diye ukalalık taslarsınız. Peki binlerce yıllık hayat deneyimine sahip o anneanneler haksız madır pek sevgili okur?

Ana, Anna, Anne gibi isimler, İbranice Hannah'tan türemiştir. Hannah ise İsmail'in anasıdır ve kelimenin kökeni, "Tanrı tarafından (bir çocukla) lütufta bulunulmuş olan"dır. Hannah, uzun yıllar boyunca bir çocuk için dua etmiş, en sonunda da kendisine İsmail ('Tanrı işitir') bahşedilmiştir. Sözün özü, Anna anadır. (Bu da melek yüzlü, keçi sakallı, parçalı nöronlu anneanneleriyle dalga geçenlere kapak olsun, bir daha böyle edepsizlikler yapmayın!)

İngilizce'de "mother", Almanca'da "mutter" , İtalyanca ve İspanyolca'da "madre" olarak geçen ananın dibi, etimolojik olarak Eski Yunanca "meter" ; Latince "mater"e kadar iner. Asıl şıpşıkımtrak tesadüf odur ki; yukarıda anırılan tüm dillerde anayla "madde" aynı rahimden çıkmıştır. 'Matter' ve 'material''in, Latince 'bir cismi meydana getiren öz' anlamına gelen 'materia'dan türemesi bir yana, 'matrix' (E.Yu."metra") kelimesinin aslında 'rahim' anlamına gelmesi bile, başlı başına manidardır. (Aranızda The Matrix filminde toplu bir rüyayı yaşayan insanların neden sıvı dolu bir rahimde, bedenlerinin dört bir yanına girmiş kordonlarla Matrix'e bağlı olduğuna kafasında soru işareti olanlar varsa, artık rahatlayabilirler.)

Öte yandan Swahili dilinden Çekçe'ye, Çince'den Rusça'ya ve hatta Farsça ve Endonezya diline kadar ananın gündelik kullanım ifadesi "mama"dır. Latince "meme"ye denk düşen bu tabir (mamma > mamal > mammalian - memeli), Anadolu coğrafyasının semiz bebekleri için de "yemek"e denk düşmektedir. (Bunun muhtemel nedenine Baba maddesinde değinilmişti. Oysa 8 Mayıs'ta yazılmaya başlanan "Ana" başlığı tembelliğe kurban gitmese ve hemen bitirilse idi; bu nedenleri, babadan önce bu maddede görebilecektik. Ancak kısaca bir hatırlatma yapalım; tüm mevzu beslenme üzerine dönüyor.)

Bu kadar etimolojik gargaradan sonra ulaştığımız nokta nedir; pek muhterem analı, madara olmaz, faka basmaz okurlar? Elimizde sadece bir rahim ve iki memeden oluşan bir üretim ve besleme makinesi mi; yoksa tüm maddeyi ortaya çıkaran, onu çevreleyen ve varoluşunu sürdürmesini sağlayan uhrevi bir kaynak mı var?

İnsanlık tarihinde meme(li)lerin akıllanması dönemine denk düşen zamanlardan bu yana, ana doğa ile baba ise kültür ile özdeşleştirilmiştir. Bu ikilikçi zihniyetin dayanak noktası; analığın hayvani ve içgüdüsel bir yapısının olduğuna duyulan inançtır. Pek çok dallama babanın çocuklarıyla ilgilenmekten imtina etmesi ve huzuru evlerinin dışında bulmaları da, babalık içgüdüsü denilen bir hissiyatın olmadığı, bu uyduruk kurumun temelinde kültürel zorlamaların yattığı görüşünü kuvvetlendirir. Toprak (dünya), saf, doğal ve yalın haliyle anadır; uygarlık (devlet) ise sofistike, sonradan olma ve karmaşık haliyle babadır.

Bunun yansımalarından birisi; Antik Yunan'da tanrıça Gaia ile başlayan ve günümüzün "new age" dinlerine kadar uzanan, özünde panteistik bir bütünlük düşüncesidir. Neticede hepimiz doğa ananın bir parçası olarak, farkında olsak da olmasak da, ondan beslenir ve onunla olan bağımız sayesinde varolmayı sürdürürüz. Tüm insanlık için doğadan farklılaştığımızı algıladığımız nokta, sembollerin dünyasın girip dile, kültüre, ideolojiye bulandığımız bir kirlenme anıydı. Dünya Ana'nın aracısız, akışkan, doğal, 'zevk'e dayalı kucağından çıkıp; uygarlığın kanunlara dayanan, mekanik pençelerine teslim olduk. Şu anda da (tam bu nedenden dolayı) Dünya Ana'ya olan özlemimiz, içinde olduğumuz yabancılaşmadan dolayı daha da artıyor. Tabii ki kısmen uyduruk, eklektik 'new age' söylemleri bir yana, Lacan'ın ana-çocuk arasındaki ilişkiyi incelerken yaptığı okuma, neredeyse bire bir olarak bu görüşü ortaya koyar. (Geldin mi babanın sözüne?)

Her ne kadar 60'ların Çiçek Çocukları'nın akıldan kurtularak Dünya Ana'yla bir olma düşü yerini, yeni-akılcı bir organik tarım projesine bırakmış olsa da; en azından binlerce yıldır varolan bir yolu yeniden çizmiştir: İntikamcı, öfkeli, cezalandırıcı, kanuni bir baba Tanrı'ya karşı; koruyan,esirgeyen,dönüştüren, tümleyen (neredeyse anaç) bir cinsiyetsiz Tanrı!

Bu Tanrı, Aşık Veysel'in dizelerinde en yalın şekliyle anlatılır:

Veysel’i söyleten sen oldun mutlak

Gezer daldan dala yorulur ahmak

Sen ağaç misali, biz dalda yaprak

Meyve çekirdeğisin, sen varsın orda

Kah şakalı, kah ciddili bir maddenin daha anasını belledikten sonra, son söz babında şunu ifade etmek gerekiyor: Tüm madde boyunca metnin orasına burasına "ananın" ifadesinin serpiştirilmesinde belirli bir amaç vardı. Buradaki niyet, toplumumuzda kanayan bir yaraya parmak basmaktı: Analara gıyaben yöneltilen acımasız küfürler! Evet, aranızda kim o güzide varlıkla kurulduğu iddia edilen sözde bir münasebet yüzünden incinmedi ki? Aranızda kim ana tarafından bu kadar fahri akraba sahibi olmaktan mutlu?

Bu noktada Kafa Yolları Haritası bir toplumsal sorumluluk projesini başlatarak, analarımızı küfürden uzak tutmayı; onları layık oldukları yerde, layık oldukları işi yaparken, yani cenneti nasırlı ayaklarıyla ezerken görmeyi arzu ediyor.

Sayın Başbakan'ın yüce himayesinde, Anamı Karıştırma Projesi (onun da kısaltması AKP) başlatsak; böylece geçmiş dönemdeki kötü anıları silsek ve hatta bundan sonra kavga esnasında anaya yönelik küfürleri babaya, emmioğluna, enişteye veya kayınbiradere yönlendirsek, şahane olmaz mı sayın anasınıalıpgidenler? Mesela, kızdığınız kişinin anasına düz gitmek yerine, "Bacanağının bacağına sürteyim" ya da "Kaynına kayayım!" diye hönkürseniz; bol uyaklı bir küfrün tadıyla daha da coşmaz mısınız? (Bi' düşünün! Siz düşünürken ben de Başbakanlık Tanıtım Fonu'nun beni aramasını ve banka hesap numaramı istemesini bekleyeyim.)

Hadi o zaman, bu tatlı bekleyiş sırasında Madonna'nın eski bir şarkısıyla kendimizden geçelim:

Özünde Anaç Bir Kızım (Material Girl)

Bazı oğlanlar öpücük atar,

Bazıları da mıncıklar.

Valla beni bozmaz şekerim;

Hak ettiğimi vermezlerse,

basarım tekmeyi kıçlarına.

El pençe divan durabilirler,

"Ben ettim sen etme" diyebilirler,

ama havalarını alırlar!

Doğruya doğru,

Nazarımda Bay Doğru,

Cüzdanı parayla dolu!

Çünkü bebişim,

Anaç bir dünyada yaşıyoruz.

Ve ben de özünde anaç bir kızım.

Bazı oğlanlar ağlar zırlar,

Bazıları da slov dansta kavrar.

Fakat çulsuzsa eğer,

İlgimi çekmez Fenasi Kerim,

Bebişim, sen git kafana göre takıl derim!

Çünkü bebişim,

Anaç bir dünyada yaşıyoruz.

Ve ben de özünde anaç bir kızım.

Oğlanlar gelir, oğlanlar gider;

Deneyimlerim beni zengin eder.

Şimdi hepsi birden peşimdeler.

Çünkü bebişim,

Anaç bir dünyada yaşıyoruz.

Ve ben de özünde anaç bir kızım.

Anaç...Anaç...Anaç...

Anaç bir dünyada yaşıyoruz, bebişim.

Baba

2011-06-17T23:46:00.004+03:00

Evrensel. İsim.

1- Bir çocuğun dünyaya gelmesine, minyatür bir millipiyangoçekilişi mekanizmasıyla vesile olan erkek; peder, moruk, ata. Örnek: "Şunu hiç düşündün mü Danyal; baban ananı sevmeden önce iki tur zıplasaydı ya da iki dakika daha geç gelseydi, ne olurdu? Hani Allah muhafaza, torbasındaki döller alt üst olurdu da, bambaşka bir şerefsiz peyda olurdu, senin yerine!"

2- Koruma ve kollama özelliklerine haiz, etrafı için hayırlı işler yapan, saygı duyulan, iyi huylu insan evlâdı. Örnek: "Valla bu şahane tespitinle, bir kez daha ne kadar baba bir insan olduğunu deşifre ettin Cemil Abi!"

3- Uyuşturucu, kaçakçılık, kara para aklama, haraç alma gibi yasadışı işleri yürüten çetelerin başında olan; emrindeki memurları yöneten (mal kaçırma, gasp etme, göt kesme, hacamatlama, topuğa sıktırma gibi eylemlere azmettiren) bir nevi CEO. Örnek: "Danyal gibi davranabilirsin! [Danyal'a bir tokat çakar.] Olacağın bu muydu, karı gibi zırlayan bir Hollywood ibnesi? 'Ah ne yaparım? Vah ne yaparım?' Nasıl bir bok yemektir bu? Külliyen saçmalık!"

4- Tedeka'dan. Çatı merteği. Örnek: "Babamızsın Cemil Abi; odamızdan her bakışımızda seni tepemizde görüyoruz, çatıdan her bakışımızda ise altımızda kalıyorsun!"

5- Tedeka'dan. Tarikatların bazısında tekke büyüğü. Örnek: "Kâh çıkarım gökyüzüne seyreylerim âlemi / Kâh inerim yeryüzüne seyreyler âlem beni"

6- Tedeka'dan. Gemi veya iskelede halatın takıldığı yuvarlak başlı demir, ağaç ya da beton dikme. Örnek: "Ben ise iskele babasına geçirilmek üzere atılan halatı kaçıran bir çımacı gibi hissediyorum Cemil Abi!"

7- Tedeka'dan. Bir merdivende, tırabzanın sahanlıkla birleştiği yerde bulunan dikey öğe. Örnek: "Umduğundan hızlı kayınca merdivenden / Babayı buldu bizim saf Danyal aniden"

Babasız geçecek ilk Babalar Günü'nü atlatınca; azalacak tuhafların en tuhafı acın, dinecek tek başına akıttığın gözyaşların, geriye sadece tortusu kalacak anıların...

İnsanlık yenidoğanların dudaklarından dökülen, en basit hecelerle oluşturulmuş ilk kelimeleri, hayati açıdan elzem 'nesne'lerin tanımlanması olarak kurgulamıştır: Doğuran ve besleyen anne, koruyan baba, yemek ve yemek veren yer. (Ama, mama, mami, mam, mare, ina, anya, ana, ata, tad, apa, dad, baba, papa, mama, meme, mammo, vb.)

Ey aziz okurlar!

Derdimizi dillendiren, dilimizin tüyü, güzelim Tedekamızın tanımlarından yola çıkarak, babanın özelliklerini şöyle özetleyebiliriz: Bir yapıyı ayakta tutan, o yapının altındakileri koruyan, büyük, kalın, uzun, sert, dikey öğeye verilen isim.

İmdi, Freud'u işin bokunu çıkarmakla suçlayanlara dönüp, "Hadi Freud'u kocaman purolar içen bir sapık olarak yaftaladık, peki Tedeka'ya ne oluyor?" diye sormak boynumuzun borcu değil midir, pek muhterem yetimler? Onu geçelim, Freud'un Avusturyalı babasıyla, Türk kültürünün damıttığı damızlık dambıl arasında nasıl bir ilişki olabilir ki?

Mevzuyu bir aslan sürüsü örneğiyle açıklayalım...

Ya da boş verin yahu, bu blogun Neyşinıl Coğrafik müptelâsı, zehir zemberek okuyucuları, hâlihazırda babalarının dikkatlerini çekmek için onlara dalaşan, bir naçiz paye alma uğruna taklalar atan yavru erkek aslanların ve hatta kendi izlerini bilmez, kocamış aslanların başına neler geldiğini biliyorlardır zaten.

Hepimizin asıl meselesi, aslında, bu 'doğan görünümlü serçe'nin çelişkiler yumağı oluşudur:

Doğumunuzun yarı sorumlusudur, ama hormonları etkilenmez.

Sizi kollayandır, ama tokadı esirgemez.

Çok kuvvetli sever, ama belli etmez.

Eksikliğinin ne demek olduğunu , tam olarak, onu kaybettiğinizde anlarsınız.

Baba, hayatta sahip olabileceğiniz en kuvvetli oksimorondur.

O hem zehirinizdir, hem de panzehiriniz! Hastalanıp yeniden ayağa kalkınca daha güçlü hissedersiniz.

Ne içinden geçenleri size aktarmayı becerebilir, ne de siz içinizden geçenleri dillendirdiğinizde ona ayak uydurabilir.

Geceler boyu, "Çocuk neden böyle dedi ya hanım!" der durur da, yanıtını alamadığı soruların efkârıyla kendini yer bitirir. Ama ve lâkin, yüzünüze dökmez sancısını.

Sonra her yer onunla yaşadığınız anılar olur, her nefes onun sizi bağrına basarak sevdiği, kendinde uzağa sürdüğü, başka dertlere dalmışlığından umursamadığı anılara açılır.

Babanızı anlatarak bitiremezsiniz! Asla da bitiremeyeceksiniz...

Madem söz bitmez, hasbihâli kısa kesip maddenin ana fikrine gelelim, sevgili ana kuzuları:

Bencil olun; ana babanızın ölmesine asla izin vermeyin!

İbrişimli Yasak

2011-05-04T15:11:00.010+03:00

Türk malı.

1- İsim. Bir eylemin yapılmasına karşı olan, belirli bir zümreyi ya da kitleyi bağlayan, uyulmaması durumunda önce hüpletme sonra gümletme gerektiren yasal, masal veya ahlaksal engel. Örnek: "22 ağustosta yürürlüğe girecek olan gararla internete yasak geldiği gülliyen yalandır; biz sadece halkımızın zararlı sitelere girmelerindense dışarıya çıkıp karşı cinslen tanışmalarını ve gaynaşmalarını istiyoruz. Fagat çok istiyorsanız tiviterde cbabdullahgul'u takip edebilirsiniz."

2- Sıfat. Yapılmaması istenmiş olan, yok oğlum, hadilenordan, memnu, haram. Örnek: "Bir ara yassaaghemşerim lafı üzerine ne espri dönerdi, di mi Cemil Abi?"

Bu yazıyı gündemdeki önemli bir yasak iddiasına değdirme babında, İbrişim Teknolojileri Kurumu'na yöneltmek istediğimiz bir soruyla açarsak, eminiz ki tırıvırı yapmazsınız sevgili okuyucular!

Sayın İbrişim Yetkilisi, Şimdi biz 23 ağustosta www.haramasikismislarikurtaranimam.org adıyla, insanları kıssadan hisselerle imana yönlendirmeye çalışan bir site açacak olsak, bu mütedeyyin siteyi yasaklayarak mı saklayacaksınız, yoksa yasaklamayarak mı saklayacaksınız? Peki ya www.gunahkarcitiradrienneiotuzbirgundeihlasmanyagiyapanimamhaydar.com'un hali nic'olur? (Yanıtları şifreli gönderin. Biz yine de içinde sakıncalı kelime olmayan seçeneği işaretlemeyi düşünürüz. Ayrıca 'Haydar'dan imam olmaz' demeyin sakın!)

Yasak, toplumsal-ekonomik-siyasi düzenin korunmasına yönelik olma iddiasına sahip, belirli bir yaptırım gücü çerçevesinde işleyen kararlardır. her yasağın meşruiyeti, yapılmasına izin verilen ve verilmeyen eylemler arasındaki sınırları belirleyen iktidarın hangi genişlikte bir kitle tarafından onaylandığına bağlıdır. Malzemeyi onaylamayanlar ise, çağdaş toplumlarda çeşitli sivil itaatsizlik eylemleriyle, batıl toplumlarda da işkence görmek ve vurulmak suretiyle tepkilerini dile getirebilirler.

Yasa ile yasak arasında dilleşimsel bağlantının sik ile sikik arasındakiyle aynı oluşu hepimizin dikkatini çekmiştir. (Yeni yasa ile bu örnek yerine 'devir' ile 'devrik' mi demek zorunda kalacağız, pek muhterem sosyalmedyaklar?) Güzel Türkçemizde sona eklenen bu tür bir 'k', öncül olan eylemin edilgenleştirdiği bir bünye yaratır. (Bu minvalde sokak, sokulmuş; yatak, yatılmış olan demektir.)

Peki hal böyleyken, ortada bir yasa olmadan ardına k-oymak ne anlama geliyor? Yukarıdaki örnekte olduğu gibi, genç nesli ibrişim suçlarından koruma adına, filtreleme mazereti altında dayatılan yasaklar hangi yasaya dayanıyor? Herhangi bir yasaya dayamışsa, bize mi sordunuz? Bizim aile yapımızı nereden biliyor ve neden korumaya kalkıyorsunuz? Halk türkülerini de standart, çocuk, aile ve yurtiçi diye filtreleyecek misiniz? Samanlıkta basılan Halimeleri nerenize...

Öte yandan pek sevgili pornocuokurlar, iktidardaki zevat çıkıp, "Tamam, değişik kurumlar aracılığıyla bir ton yasak uydurduk; ama bize hala oy vermeyi sürdüren %50'nin hiç mi suçu yok!" dese; ardınıza dönüp amcanıza, eniştenize, bakkalınıza, kasabınıza, patronunuza, temizlikçinize ayar verebilecek misiniz?

Bu gündeme özel maddeyi, memleketteki lopetbeyinlilerin zihniyetini özetleyen bir fotoğrafla bitirirken, yasaklar çiğnenmek için vardır deyişini hatırlatmak isteriz.

Hürmetler.

Teşhir

2011-04-06T16:29:00.005+03:00

Arapça. İsim

- Herkese sergileme, ona buna gösterme, milletin diline düşürme, avama yayma . Örnek: "Ben bir giz idim, bilinmekliğim istedim. -- Hadis-i Şerif."

Martıboku zamanlarından bu yana söyleyip duruyoruz: "Yazmak teşhirciliktir, okumak ise röntgencilik." diye. Yazan insanlar (ve ören bayanlar) benliklerine tebelleş olan mevzuları, başka insanlara teşhir ederler. Kâh hastalığı, kâh sağlamlığı başkalarına göstermek suretiyle, nafile yere, şifa ararlar. Kimi zamansa, bu arayışın sarhoşluğuyla, "Yazıyorsam bi' sebebi var!" diyerek ağlaklaşırlar.

Yaşlı teyzelerin yılların getirdiği bir şuursuzlukla sarf ettikleri, "Hayatımı yazsam roman olur!" lafı da, benzer minvalde değerlendirilebilir: "Beni görün yahu!" Teşhirin amacı, bu noktada netleşir: "Bir vakit yoktum, bir vakit yine yok olacağım ama şimdi, şu anda, ahanda, BURADA'yım! Ve burada olduğuma inanmayı sürdürmem için varlığımın onaylanması gerekiyor!"

Tabii ki yukarıda bahsedilen teyidin sağlanma yöntemleri arasında farklar vardır. Meselâ, yazarak teşhir eden Salman Rüşdi ile rüküşleşerek teşhir eden Paris Hilton arasında fark olduğu fikrine hepimiz katılırız. Birisinin kafası üzerinde yazdığı romandan ötürü ölüm fetvası olması, diğerinin ise kokain bulundurmaktan 200 saat kamu cezasına mahkum olmasını geçersek; Rüşdi'nin teşhirciliği belirli bir eğitimin sonunda gelen ve zihinsel bir emeği işaret eden, teşhircilik sanatının kurnazca planlanmış bir türüne örnektir. Hilton'unki ise, doğuştan gelen, üretim ya da tüketim sürecine akli bir müdahalenin olmadığı bir teşhirciliktir. İlkindeki gösterge bir ima üzerinden işler, ikincisinde ise gösterge ilişkisi dolaysızdır. İlki, imadan dolayı, kıssadan hisse çıkarmamızı sağlayan bir yol göstericidir, ikincisi ise hisseyi kısaltan bir boy gösterici! Bundan kelli, birisi kitlelerin öfkesini patlatır, diğeri ise abazanların çüklerini... (Öte yandan, Rüşdi'nin teşhirciliği ile Bukowski, Fante ya da Miller'ın teşhirciliği arasında ciddi bir ayrım yok mudur, sayın frikiksensörleri?)

Teşhir otobanına bağlanan yan yollara baktığımızda karşımıza tek harflik bir ıskalamyla karşılaşırız. Bu eylemin öncülü, sanki ona dair "teaser" vermek için uydurulmuş "teshir" kelimesidir. Teshir, "ele geçirme", "büyüleme", "kendine bağlama" anlamlarıyla sergilemenin amacını ortaya koyar. Teşhir edenin büyüleyip ele geçireceği -en az bir- izleyiciye, röntgenciye, takipçiye, gözcüye, Batı sözlüğüne göre, 'voyeur'e ihtiyacı vardır. Gösteren ile izleyen, pilav ile kurudan, bira ile tavadan, rakı ile balıktan çok daha derin bir ortaklığı paylaşırlar.

Bunların ilkinde her bir öğe diğer olmadan varolamazken, pilavı fasulyesiz, birayi tavasız, rakıyı balıksız lüpletebilirsiniz. Ancak teşhircinin, onu bilecek, meşhur edecek bir tebaya; o tebanın da (mümkünse) karanlıkta kalarak tüketeceği bir mala ihtiyacı vardır. Facebook'ta profil fotonuzu kaç kişinin beğendiği, blogunuza kaç kişinin puan verdiği, Twitter'da kaç kişinin sizi takip ettiği, sokakta yürürken kaç adamın laf attığı ("Moralim çok bozuk, bugün hiç kimse laf atmadı!" diyen kadınlar tanıdım.) bu yüzden önemlidir: Gören ve gördüğünü gösteren olmadan göstermenin değeri yoktur.

Zaten teşhir kelimesinin kökeni olan şın-he-re (şuhret), pek tabii ki şöhret ve meşhur kelimelerinin de anasıdır. Burada şaşırtıcı olan, meşhur olma anlamına gelen 'iştihar'ın iştah anlamına gelen 'iştiha' ile benzerliğidir. (Hani etimolojik bir bağ olmasa bile kaç yazar sevgili röntçüler, kelam balığını külliyen ağa çeken teşhirci bu lafzayı boş geçer mi hiç?!)

Kısaca bilinme iştahı, insanı yedikçe acıktıran bir yemektir. Her daim onu beğenen, onu öven, onu arzulayan bir kitlenin varlığını ister. Ancak bu kitledeki her bireyi muhatabı olarak kabul etmek yanıt vermek zorunda değildir.

Bu özelliklere haiz olan sadece insan mıdır?

Örnek cümlemize dikkat buyurursanız, Suyuti ile başlayıp Rumi, Arabi ve Mısri ile devam eden ve Nursi'ye kadar uzanan, ben diyeyim beş, siz deyin on ulema tarafından "kudsi" ve "sahih" olarak kabul edilen, ancak Temiyye gibi zatların karşı çıktığı bu hadis, bize insan evladı denilen yaratığın, Tanrı'nın suretinde yaradılmış olduğuna dair en berrak ipucunu verir. Bilinmek ve kendi suretini aynada görmek için kainatı yaratan bir Allah'a inanan, ama onun sureti olan şu cüzi iradelerin (bırakın memelerini çüklerini başlarını orada burada göstermelerini) saçlarınn teli açık olunca galeyana gelen dindarların temel savı da, bir tür büyüklük taslama olarak addedilen gösterme meşruiyetinin Allah'ın elinde olmasıdır. Bundan dolayı, Sufi şair ve yazarlar, kimi zaman ortaya koydukları eseri kendilerine değil, benliklerinin içindeki benliğe atfetmişlerdir.

Kaldı ki, antik anlatıda büyük bir iktidarın sahibi olan Firavun'un çuvallamasının bir nümerolu nedeni, kendini tanrısal gücün yeryüzündeki "görünür" hali olarak pazarlamaya kalkmasıdır. Tarih boyunca dikkat çekici, cicili bicili kıyafetlerle arzıendam eden, din adamları/padişah/kral/soytarıların, bu giyim tarzı ile teşhir ettikleri de bu değil midir? "Bende tanrısal bir tecelli var hacı, arada tanrıyla geyik yapmaya da çıkıyorum. Kusura bakmayın ama sizin gibi paspal giyinemem!"

Hâl böyleyken; gösteriş meraklısı din adamlarına/padişahlara boyun eğiyorsun da, mini etek giyen kadınlara ne diye sataşıyorsun? O cillop bacaklar da tanrının manifestosu değil mi? Hadi bunu geçtik diyelim; kadınların sahip oldukları saçları teşhir etmelerine günah diyorsun, sen neden kendi zenginliğini, mülkünü, iktidarını teşhir ediyorsun, behey Hoca'nın tersten binilen eşeği!

Öte yandan, tüm bu seksüel, siyasi ve statü (3S) göstermeciliğinin bayağılığını geçecek olursak; gösterenin ve görenin anlık, geçici ilişkisini alt edebilecek yegane hissiyat, 'aşk'tır. Ancak 'aşk'ta teşhir etme isteği, karanlık bir kalabalığın heyulsından çıkar, "Ete kemiğe büründüm, Yunus diye göründüm" derecesinde odaklanmış bir varlığa yönelir.

Madem teşhiri bu kadar teşhir ettik, o zaman varlığımızın şu an, burada olduğunu bir kez daha teyit etmenin ezikliğiyle Rumi'nin bir şiiriyle maddeyi kapatalım.

Gel Artık

Ne aklım kaldı benim, ne dinim,
Ne kararım kaldı benim, ne sabrım,
Gel ne olur, gel artık.

Ne gönlümün derdini sor bana,
Ne sararan yüzümü sor bana,
Ne içimin ateşini sor bana,
Gel gözünle gör, gel artık.

Sıcağınla pişmiş bir somun gibi
O kıpkızıl, al al yüzümü sorma.
Gene ekmek gibi bayatlayıp bayatlayıp,
Gene ekmek gibi ufalana ufalana
Çaresiz, dökülmüşüm yollara,
Gel topla beni, gel artık.

Bir vakitler bir aynaydım,
Yüzünden izler toplamadaydım,
Şimdi buruştum, şimdi sarardım,
Gel gör beni, gel artık.

Dere gibi akıyorum sağa sola,
Ayrılık her yanımda pusuda
Sabahları yalvarırım yakarırım
Rüzgârların karşısında,
Gel ne olur, gel artık.

Başın kille ıslaksa da,
Ayağına diken batmışsa da,
Durma gel Allah aşkına,
Gel demeden kurtar beni.

Ey âşıklar peygamberi,
Gönül ateşinde yanmışım ben,
Boğulmuşum gözyaşına
Git sor Allahın seversen
Ne yol gösterir sevgili,
Ne çare yazar bana?

Dil

2011-03-20T18:59:00.004+02:00

Genellikle Türkçe, bazen eskimiş Farsça. İsim

-I-

1- Noktasına virgülüne dokunmadan TDK'dan. Ağız boşluğunda, tatmaya, yutkunmaya, sesleri boğumlamaya yarayan etli, uzun, hareketli organ, tat alma organı. Büyükbaş hayvanların haşlanıp pişirildikten sonra yenebilen dili. Örnek: "Bir dil bir insan, iki dil birbirine dolanır inan!"

2- Hayvanlar aleminin yanı sıra, musiki, ayakkabıcılık ve nalburiye alemlerinde de pek çok alet edevatın uzun, yassı ve hareketli bölümlerine verilen isim. Örnek: "Kamil Türk'ün yaptığı açıklamaya göre; ülkemizdeki dil malalarının boyu, 13 ile 20 cm arasında değişim gösteriyor."

3- Coğrafya. Kıstak, berzah gibi isimlerle anılan, bir yarımadayı karaya bağlayan kara parçası. Örnek: "Bir yarımadanın dilini koparırsanız, geriye dış dünyaya kapanmış bir adacık kalır."

4- Halkın ağzında. Anahtar. Örnek: "Tatlı dilin açamayacağı kapı yoktur, Danyal!"

-II-

1 . İnsanların düşünce ve duygularını başka insanlara aktarmak için, çeşitli işaretlerle yaptıkları anlatım biçimi, anlaşma, lisan. Örnek: "Bir önceki madde numarası altında kalmasına rağmen, haklı olduğunu söylemeden geçemeyeceğim, Cemil Abi, aynı zamanda dil dile değmeden dil öğrenilmez, diil mi?"

2 . Bir çağa, bir gruba, bir yazara özgü söz dağarcığı ve dizimi, jargon. Örnek: "Dilleri birbirine değen insanların aynı dili konuşmaya başlamaları; Hedonist dilin, dilimizle oynadığı bir oyundur, Danyal!"

-III-

- Gönül, kalp, yürek. Örnek: "Peki 'dil dile değmeden dil öğrenilmez' lafını bu maddede uygulasak, romantik bir eşeklik yapmış sayılır mıyız, Cemil Abi?"

-IV-

- Tarih. Sorguya çekilmek için yakalanan tutsak. Örnek: "Sana Yenişehirli Avnî'nin, 'Zülf-i yâre nâz eder zencîr-i Leylâ-bendimiz/ Akl-ı kül hayrânıdır hâl-i dil-i şeydâmızın' dizeleriyle yanıt veririm de, Şeydâ'nın dili olarak kala kalırsın Danyal!”

Dil, kendine ‘homo sapiens’ diyen türün külliyen arızalı oluşunun en açık kanıtıdır. Beyin hücrelerimizin yapısı, sayısı ve birbirlerine bağlanma biçimleri, dil yaratabilmemizi ve yeryüzünün anomalisi olmamızı sağlayan aklımızın varolabilmesini mümkün kıldı. Yukarıdaki fotoda da görüldüğü gibi her memelinin bir dili var. Ancak onu konuşmak ve öpüşmek için kullanan yegane hayvanın insan oluşu, şüpheye yer bırakmaksızın nasıl yolundan sapmış biçareler olduğunu anlatıyor. Öyle ki sevgili dildeşlerim, doğanın içinden çıkan bu sunilik çıbanı, doğanın kendi arızası olarak onu yok etme eğiliminde. (Freud Baba'nın diline göre, doğanın ölme arzusuyuz, iyi mi!)

Dil denilen bu zamazingo, sırf "kurabilme" becerisinden ötürü "yıkıcı"dır. Onu yemekten başka çaresi olmayan insanları zehirler, zehirledikçe daha da yeme ve bunu başkalarına bulaştırmaisteği uyandırır. [Bkz. Dil Sote Tarifi. Chomsky’nin “evrensel gramer” kavramını Bataille’ın “sirayet” kavramıyla orta ateşte kavurun. Kaynamaya başlayınca Saussure sosu ekleyin, Dawkins “meme”si kıvamına gelene kadar karıştırın.]

William S.Burroughs’un dili “uzaydan gelen bir virus” olarak tanımlamasının altında da, bu bulaşıcı ve zehirli bir garabet olma durumu yatar: Dil, gerçeği aşar! Çünkü dil, gerçeğin ayarlarıyla oynayan, onu değiştiren (ve anında amaca dönen) bir araçtır. Bundan dolayı, yeryüzündeki herhangi bir nesne, dilin alanına girdiği anda üst-gerçeklikle ambalajlanır ve “hakikat”e kadar uzayan ideolojik bir yolculuğa çıkar. (Ki bu cümle bile aynı işlemi gerçekleştirir.) ((Hatta buna dair tespiti yapan az önceki cümle de.)) (((Hatta ve hatta, az önce okuduğunuz çift parantezli cümle de...))) ((((Konuyu daha da merak edenler Laurie Anderson'ın'Language is a virus' performansını buradan izleyebilir.))))

Az önce de sıkıldığınız gibi, dil asla çıkışınızın olmadığı dairesel bir güzergâh, “kendi kuyruğunu yutan yılan”dır. Onun alanına bir kez giren bir daha çıkamayacağı için, dili yeryüzündeki en büyük “mafya” olarak adlandırabiliriz. Nesneleri bulundukları bağlamdan koparır, onlara suni anlamlar ve ilişkiler atfeder, ardından da gerçek nesnenin yerine geçirir. Bundan dolayı, belirli bir dili olduğu iddia edilen her eylem (en bariz örnekler; konuşmak ve yazmak), aslında yalan atmaktır! O kapalı devre içinde tutarlı olan her ifade, evren için anlamsızdır, kolpadır.

Ancak bu kolpalık hali, dağlar, taşlar, baharda ötüşen kuşlar için geçerliyken; insan evladı için –“hakikat”i kuran araç olması sebebiyle- vazgeçilmezdir. Adına “gerçek dünya” denilen sanallığa yürekten bağlı olanlar, sanallık içinde sanallık arayanlara bundan dolayı kızarlar. Söz, hali hazırda evreni (bırakın evreni, en basit sosyalleşmeyi bile) tüm haşmetiyle kavramaktan aciz bir yalanken; varın gerçeği yansıtma araçlarının (sanatın ve felsefenin) ve gerçeği bilgisayar ya da kahvehane oyunlarının ve internet geyiklerinin halini siz düşünün!

Özünde kallavi bir yalan olan dil, tam da bu nedenden dolayı, oynaktır. Bugün dile koyduğunuz bir kelimeyi yarın yerinde bulamayabilirsiniz. Kimi zaman da bulsanız bile eski işlevinde olmadığını görebilirsiniz. (Bugün aldığınız dil malasının bir ay sonra meyve bıçağına dönüştüğünü görseydiniz, ne düşünürdünüz?) Zaten “pek çok alet edevatın uzun, yassı ve hareketli bölümlerine verilen isim” tanımını ciddiye almış bünyeler, dilin de kültürün en uzun, en yassı ve en hareketli kısmı olduğuna çoktan aymışlardır. Kaldı ki bedenimizi ortak toplumsal bünyeye benzetmeye kalktığımızda da, kültürel anlamda dilin fiziksel anlamda dile denk düştüğünü, soğukkanlılığımızı muhafaza ederek görebiliriz.

Fakat tüm bu oynaklığa karşın, sinirbilim sinir edici bir doğallıkla bize dillerin sabitliğine dair bir ipucu vermektedir: Ana dil ile sonradan öğrenilen diller, beyinde farklı bölgelerde saklanırlar ve farklı bölgeleri etkinleştirirler. Kısaca, sonradan öğreneceğiniz hiçbir dil, ana dilinizin yerini tutamaz. Hal böyleyken, insanların ana dillerinde konuşmalarını, yazışmalarını yasaklamak, o insanların düşünmelerini ve düşüncelerini en iyi yalan atabildikleri dille ifade etmelerini engellemek anlamına gelir. Yine aynı nedenden ötürü, insanların ağız ve lehçeleriyle dalga geçmek de denyoluğun daniskasıdır. (Beyaz Türk çatal dilli!)

Şu cennet vatanımızda, insanların dillerine ket vurulmasını nasıl sindirebiliyorsunuz, ey uygar insanlar! Sizin de içinizden, "Dilimiz, dillerimiz... Anadolumuzun çilekeş dilleri! Yüklemi atık, öznesi batık, tümcesi yanık, Orhan Veli Kanık dillerimiz!" diye ağlamak geçmiyorsa, vicdanınızın dili kopmuş demektir.

Tüm tartışmaların yanında, bir de Türk Dil Kurumu var ki; Türk Dili’ni ıslatmaktan iflahı kesildi bebeğimin. Evet, bir kez daha açıklıyorum: TDK'nın hastasıyım! “He” desin, anında basarım nikahı! Onu beyaz gelinlikler içinde görmek istiyorum. Aşkım o kadar yoğun ve tutkulu ki; cayır cayır yanıyor, tayır tayır tapıyorum ona! Düğünümüz Kempin Ski’nde olacak; Türk lehçelerinin konuşulduğu ülkelerde balayına gideceğiz; kımızlı dondurma yiyeceğiz; uzaktangösterirde geçgeç yapacağız; o bana eytişimsel özdekçiliği anlatacak, ben ona ürküsellik konusunda bir söylev çekeceğim; Yazım Kılavuzu’nda aradığı sözcüğü doğru yazamayan hıyarlara hitaben, “bunu mu kastettin lan lavuk?” seçeneğini ekleteceğim. (Sözcüğün doğru yazılışını bilmiyorsan, ne işin var TDK Yazım Kılavuzu’nda?!) Soyadımı alması konusunda baskı yapmayacağım yeminle. İster kızlık soyadı olan “Kuru mu?”yu kullanmaya devam eder; isterse de benim soyadımı (Çakar) alabilir! (İlişkimiz bu derece saygı ve sevgi çerçevesinde ilerliyor.)

Madem parantez içinde de olsa "saygı ve sevgi çerçevesi" dedik; o zaman bu maddeyi Orhan Gencebay'ın linguistik ilmi üzerine yaptığı derin bir saptamayla bitirmek farz oldu. KYH tarihinde bir ilke imza atarak, blogumuza yurt dışından bağlananlar için Dil Yarası şarkısının sözlerini İngiliz Dili ve Edebiyatı Mahsulleri Yönetmeliği uyarınca, gavur diline çevirerek yayınlıyor. Nalına da mıhına da, anasını satayım! (Horseshoe once, nail twice, youmotherfuckacocksuckasonofabitch!)

Orhan Gencebay Dil Yarası Klibi orhangencebay

Who'll know, my love, for us what is around.

We could be happy if we hold our tongues in bound

God's sake, this caprice and fights bombed our ground

Couldn't watch our language while sour words sound

Tongue wound, oh yeah, tongue wound
The most bitter ones that can confound
From lips to heart, a road of love & compassion found
(And surely a sore tongue is like a gong!)

Arıza

2010-12-20T14:45:00.011+02:00

Arapça. İsim

1- Bir sistemin içindeki öğelerden en birinin işlevini yerine getirememesinden kaynaklanan, alışılmış standartların içinde çalışmama ya da külliyen elde patlama hali. Örnek: "Yetiş Eser Usta, blog arıza yaptı, yazı yarıda kaldı! Şaka lan şaka, tumblr'da olan öteki blogtu!"

2- Coğrafya. Şu güzelim dünyanın façasının çeşitli doğa olayları yüzünden çizilmesi sonucu oluşan çöküntü, yumru, engebe. Örnek: "Atlantik Okyanusu'na çakılan 20 km çapındaki uyarı direği, Çin Seddi'nden sonra, dünya üzerinde insan eliyle yapılmış en büyük arıza olarak tarihe geçti, sayın seyirciler."

3- Müzik. Bir notanın sesini yarım ton yükseltmek, alçaltmak veya eski durumuna getirmek için notanın soluna konulan diyez, bemol ve bekar işaretlerinin ortak adı. Örnek: "Notanın sağıyla soluyla o kadar oynarsan arıza çıkar tabii, âmâ deyyus!"

4- Halk dillemesi. Toplumsal uzlaşmaları iplemeyen, kafadan noksan, çılgınımtrak, sosyopatımsı insan evlâdı. Örnek: "Aa Rıza Dayım değil mi bu, birbirine bağlanmış boklu bezleri pencereden aşağı sarkıtan? Dedemden kalan tüm mirası katakulliyle elinden aldıktan sonra, onu polis zoruyla tıktırdığımız düşkünler evinden kaçmaya mı çalışıyor yoksa?"

Siz de bizim gibi, arızanın evrende her şeyin birbiriyle bağlantılı olduğu gösterirken vahdet-i vücud'u tamir eden, bulaşıcı bir bozukluk olduğunu düşünüyor musunuz?

Hele bir düşünün: Bir makinenin kullanımı sırasında, bahsi geçen aygıtın bize vaat edilen ya da alışageldiğimiz işlevlerini gerçekleştirmemesine arıza deriz. Peki makine çalışmazsa ne olur? Cebren ve hile ile aziz evin bütün elektrikleri kesilmiş, bütün contaları gevşemiş, bütün pimapen pencereleri dağıtılmış ve evin her köşesi bilfiil akıyor olabilir. Tabii ki böyle bozukluklar sinirlerimizi de bozar. Arızalanan sinirlerden dolayı tüm alem tersine döner; yediğini içtiğini anlamaz hale gelirsin. İşte evren, arıza aracılığıyla birbirine böyle bağlanır!

Aslında arıza, hiç hesapta olmayan bir bozulma durumu değildir; daha üretim sürecinde hesaplanabilen bir geçerli-işlerlik-süresi ile ilgilidir. Her cıvata gevşemeye, her jilet keskinliğini yitirmeye, her conta erimeye mahkumdur. Çünkü, atomların yapılandırdığı her form, dışarıdan enerji emerek yeni bir form oluşturmak için deforme olmalıdır. Arıza, bu bozulmanın Ayşe Teyze gelmeden önce cırt dediği anda ortaya çıkar. Sonrasında da o beyaz tişörtü yer bezi olarak kullanırız.

Zaten, Özdemir Asaf'ın "Bütün renkler kirleniyordu, birinciliği beyaza verdiler" dizesi, Kanuni Sultan Termodinamik'in, "Olmaya arıza şu cihanda, bir nebze entropi gibi" deyişinin bir devamı niteliğindedir. Evrenin tüm atomları ve başkanın tüm adamları, minimum enerji akışıyla maksimum düzensizliğe meylederler. Kısaca, siz ne kadar taze evham üretirseni üretin, gündelik hayatta tanıdığınız her bir atom arıza yapmaya doğru süratla ilerler; aldığınız her beyaz tişört bir noktada grileşecek ya da yırtılacaktır.

Bu vesile ile, "Evren bozuluyor a dostlar, ben motoru bozmuşum çok mu?" diyerek, halk içinde muteber bir nesne çıkışı yapan fırsatçı ibişleri saygıyla anıyoruz. Ancak bu taifenin içinde evrenin bozulma işini farklı taraflara çekenler de vardır. Behey şaşkın, hadi osuruğunu koklamazdan geldik diyelim, ekolojik sorunları göz ardı etmek için de aynı bahane kullanılır mı yahu!

-Efendim, bu dünyaya insan elinden birşey olmaz!
-Bu dünyanın içine etmenizi haklı çıkarmaz!
-Nereye edeceğidik ki?

Tamam, doğa kartları her zaman yeniden dağıtabilme ve kendi dengesini yeniden kurabilme gücüne sahip. Fakat bunun olabilmesi için ona biraz rahat vermemiz gerekmiyor mu, şuursuz hergele! İki dakika hayvan olun lan! Üzerinde yaşadığımız dünya arızalanırsa ne yapacaksınız? Dünyayı açıp kapamak suretiyle sistemi yeniden mi çalıştıracaksınız? Siz iyisi mi aleti daha fazla kurcalamadan teknik servise telefon edin. Garanti kapsamından çıkmayalım, neme lazım!

Doğal sistemleri makine benzetmesiyle ufalamayı seven insan evlâdı, kendi organizmasına da mekanizma gibi yaklaşıp, yaşadığı herhangi bir hastalığı arıza olarak adlandırır. Peki bunu yapmakta haksız mıdır? Bu lavukluklarla dolu insanlık tarihinin karizmasına atılan bir çizik midir? Her cisim aynı yapı taşından oluşuyorsa, bedenle makine arasında atomik düzeyde "birlik" hali yok mudur? Prostat ya da kemik erimesi, bedenimizdeki beyaz tişörtün cırtlaması mıdır?

Hadi, bilimsel çevrelerce etimolojik görünümlü alfabetik gargara olarak adlandırılan yöntemle bu sorunu açalım:

araz (A.) [ 1 [عرض .işaret, belirti.

arâzî (A.) [ اراضی ] yerler, arazi.

ârız (A.) [ 1 [عارض .engel.

maraz (A.) [ مرض ] hastalık.

marazî (A.) [ مرضی ] hastalıklı.

Bu blogun okuyucularının arsenikli limonata zekâsına sahip olduklarını bildiğimizden,vaziyeti kavrayıp doğru sonucu çıkardıklarından eminiz. (Kavrayın vaziyeti, evet aynen öyle, schön!) Kısaca özetlersek; hem arıza hem de maraz, çeşitli yerlerde ortaya çıkan engellere dair hastalıklı işaretlerdir.

Eldeki bu bilgiye dayanarak tamircilik ile doktorluk arasındaki benzerlikleri inceleyen Kafa Yolları Haritası, aşağıdaki ilginç, ilginç olduğu kadar ürkünç mü ürkünç sonuçlara ulaştı:

1- İki meslek grubu da, hakkında bilgi sahibi olmadığımız bir sorunu gidermekle görevlendirilmişlerdir. Bundan dolayı, arıza ve maraz çaresizlikten beslenen mecburi bir güven doğurur. Bu güven başarısız tamiratla/tedaviyle sonuçlandığında öfke duymamızın nedeni budur.

2- İki meslek grubu da, 1.maddeye istinaden üzerimizden bok gibi para kazanırlar. Bu sebeple bir çift ampülü, elektrikçiler 50, estetik cerrahlar 5000 liraya değiştirirler.

3- İki meslek grubuna da hatalarını kabul ettiremezsiniz.

4- İki meslek grubunun yaptığı tespitlerden emin olmak için en az iki üç uzman dolaşmak gerekir.

Öte yandan arıza, ergen kültüründe önemli bir yeri olan bir toplumsal statü işaretidir. Bir yandan diğer ergenlere uyum sağlamak için onlar gibi olan çömez birey, öte yandan ilgi çekmek ve farklılığını gösterip değer kazanmak için "Abi ben arızanın tekiyim ya!" diyebilir; bunu ispat etmek için anne babasını kesip, öğretmenlerini öldürmek için babasının beylik tabancasıyla okul basabilir. Atarlı gencolara karşı moruklar ayık olsun! (Aa aşkolsun Merve sana! Anne bıçaklanır mı hiç, yavrum? Bak dinliyor mu, hâlâ batırıyor!)

Arızalı ahval ve şerait altında dahi, maddemizi çatır çatır çalışan bir şarkıyla bitirelim mi? Yıllar önce bir müzik kanalında izlediğimiz, ama sonradan bir türlü ulaşamadığımız bir klibi olan bu şahanemsi şarkı, Skinny'den geliyor.

Arızayım

Neden arıza oldum ben hep? (3 kez söyle içten söyle)
Harbiden sebebi ne ola acep?

Kendimle konuşuyorum metrobüs durağında
Sokak iti gibi kaldım şu yağmurun altında
İnanmazsın, yepisyeni tişörtü de cırtlattım;
Cep de, cepken de ezelden delik be, tatlım!

Müphemdir şu sevilesi ağzından dökülen laflar.
Beni üzgün, kayıp ve tembel olarak yaftalar.
Plaklarımı çizip, sonra da tokadı çakıyorsun,
İşte yavrum kalbimi tam da böyle kırıyorsun!

Neden arıza oldum ben hep? (3 kez söyle içten söyle)

Harbiden sebebi ne ola acep?

Saatlerdir nah şu dağınık yataktan çıkmıyorum,

Bugünlerde kendimi hıyar gibi hissediyorum.
Giderken bıraktığın boşluğa kafamı gömdüm
Sütyenini denerken komşu tarafından görüldüm.

Neden arıza oldum ben hep? (3 kez söyle içten söyle)

Harbiden sebebi ne ola acep?

Sürgün

2010-11-08T11:44:00.007+02:00

Türkçe. İsim.

1- Kendi iradesiyle yaptığı bir işten ya da istemsizce bir sürecin parçası olmasından dolayı belli bir yerin dışına sürülmüş kişi, bu eylemin kendisi ve hatta cezalandırılanın yaşamaya başladığı yeni yer. Örnek: "Sürgün olmuş gidiyorsun / Bana veda ediyorsun / Ağlama diyorsun / Ağlamamak elde değil!"

2- Bir bitkinin gövdesinden ya da o bitkinin biat ettiği topraktan çıkan filiz. Örnek: "Bu sene fideler iyi sürgün verdi di mi be, Yoldaş Cugaşvili!"

3- Halk arasında cır cır olmak, motoru bozmak, ötürmek, iç sürmek, amel olmak gibi yaratıcı ifadelerle tanımlanan boşaltım vukuatı, ishal. Örnek: "Cevat Şakir 3 yıllık sürgün cezasının yarısını Bodrum'da, diğer yarısını İstanbul'da çekti. Bodrum'dan İstanbul'a nasıl sağ salim gelebildiği ise günümüz tarihçileri için gizemini hala koruyor."

Sürgün, statükoya yan bakmak suretiyle tehdit oluşturan insan(lar)a, iktidarda olduğu için kendini ülkenin sahibi zannedenler tarafından, "Oğlum sen Almanya'ya git!" lafı eşliğinde verilen "boşaltma emri"dir. Ancak bu durumda yerleştiği yerden ayrılmak zorunda kalan kişi, "Evin de damı akıyordu zaten!" demez; aksine kaybettiği o eve daha çok bağlanır; apartmanın diğer sakinlerine, onu krallar gibi karşılayacak kalabalık eşliğinde, dönüşünün ihtişamını göstermenin yollarını arar. (Bu durum SSK hastanesinde sürgün yaşamaya gönderilen ördekler için geçerli değildir. Onlar şaşalı bir dönüşten çoktan ümidi kesmişlerdir.)

Bu gibi durumlarda kültürümüzün derinliklerinde yatan bilinçdışı bir kabulün ortaya çıkması muhtemeldir. Zira atalarımızın atalarından öğrendiği ve bize öğrettiği, posası çıkana kadar özümsenmiş bilgi, 15.yy'a ait Osmanlı ok yay takımının üstünde kendini gösterir: "Ok gibi doğru olursan yabana atarlar seni / Yay gibi eğri olursan elde tutarlar seni / Ok gibi doğru olursan menzil alırsın / Yay gibi eğri olursan elde kalırsın"

Tarih boyunca sürgün,idam edilemeyecek seviyede korunaklı mahkumlara verilen bir ceza olmuştur. Bazı prensleri, şehzadeleri, politikacıları ve sanatçıları kellelerini kaybetmekten kurtaran, böylesi bir infazın yaratacağı tepkiden doğan çekincedir. (Fakat bu muhterem kişilikleri hapse atmakta bir beis görmedikleri için, kendi çabalarıyla yurt dışına, bir nevi seçmeli sürgüne gidenlerin sayısı da bir hayli fazladır.) Bundan dolayı Osmanlılar Tanzimat Fermanı'nı yazana, bilemedin Avrupa Birliği kriterleri zorlayana kadar idamdan taviz vermemiş; bu kurumsallaşmış linç kültürünün yılmaz kal'ası olmuştur! Biz, güç elimizdeyken kıl olduklarımızı sağa sola sürmektense, defterlerini kısa yoldan dürmekten yanayız, hacı! Zaten sürgün, delikanlı adamı bozar... Ha kendi olanaklarıyla kaçarsa o başka!

Bizim dillerde hal böyleyken; sürgün kelimesi, Avrupa'ya exile şeklinde sığınmıştır. Latince exilium kelimesinden türeyen bu kelimenin kadim bacanağı ise, exire'den filizlendirilen, Latince'de "adam çıkıyor lan hacı" anlamına gelen exit kelimesidir. Günümüzde gençliğin diline iki türlü bulaşmış olan "ex" ise, tüm bu fırlamalığın köküdür. Ex (eks), ekşimiş eski sevgilileri tanımlamak için olduğu kadar, güldürürken düşündürmeyen, uyarırken uyuşturan 'ecstasy'yi kısa yoldan ifade etmek için de kullanılır. Bu kullanımların ilki tıp dilinde, "taze ölmüş hasta" anlamına gelirken; ikinci kullanım, Yunanca "kendi benliğinin sınırlarını aşarak vecd ülkesinin bilinçsiz topraklarına iltica etme" halini ifşa eden 'ekstasis'ten türetilmiştir.

Öte yandan, Batı'nın her zaman Uzakdoğu'da sürgünün yanlış anlaşıldığına dair haklı endişeleri olmuştur. Bu endişeler, sürgün denilen nanenin Japonya'da Milano Moda Haftası'na katılmak olduğu zannının artmasıyla ciddi boyutlara ulaşmıştır.

(Foto: Japonya'nın bizim-oğlan-da-arkadaşlarıyla- şarkı-söylüyor grubu Exile, Japonların sürgün algısı konusunda uygar dünyayı endişeye gark ederken. )

Sözün özü, Kopenhag Kriterleri'ne göre sürgün olan kişi sahneden in(diril)miş; iktidarla ilişiği kesilmiştir. Ancak cillop Türkçemizde durum biraz farklıdır. Sürgün kelimesinin kökeni olan sürmek, pek çok anlamının yanı sıra, herhangi bir durum içinde olmak, piyasaya çıkarmak, olmaya devam etmek, zaman almak gibi anlamları da taşır. Yani, Türkçe sürgüne gönderilmiş insanın işi bitmemiştir; aksine yeni başlamaktadır!

Alın Halikarnas Balıkçısı'nı, (metaforik anlamda) vurun Nazım Hikmet'e!

Eğer Cevat Şakir, İstiklal Mahkemesi Başkanı, Cellat lakaplı Ali Çetinkaya'nın idam isteğine Kılıç Ali'nin, "Bu çocuk temiz de çevresi kötü! Asmayalım da besleyelim bu çocuğu, hatta Bodrum'a gönderelim yahu!" diye karşı çıkması sonucu Bodrum'a sürülmese; Halikarnas Balıkçısı olur muydu? Her ne kadar idamlarıyla ünlü İstiklal Mahkemeleri burada tur operatörü postuna bürünmüş olsa da; Halikarnas Balıkçısı en güzel balıklarını burada tutmuş; en güzel şiirlerini burada yazmış; en güzel diskosunu burada açmıştır!

Netekim, Nazım Hikmet Ran'ı, Nazım yapan da, hapiste geçirdiği yılların ardından askere çağrılıp orada öldürüleceği endişesiyle Sovyetler Birliği'ne kaçması ve burada varlığını saran vatan özlemini şiire dökmesiydi. Sürgün olmasaydı, belki de Nazım'ı Nazım yapan aşkın memleket hali'ni böylesine bilemeyecek; Nazım'ı da "Eh iyi bir şairmiş işte!" diye anacaktık.

Tabii ki tarih boyunca her sürgün yeri Bodrum gibi değildi. Nazım'ın SSCB'den memnuniyetsizliği yaratan dönemin Sovyet lideri Cugaşvili'nin uygulamalarından birisi, Parti'nin kıl kaptığı açık / gizli emperyalizm yandaşlarını Gulag adı verilen çalışma kamplarına sürüyordu. Bu kampların en gözde mekanları, bir kış sporları cenneti olan Sibirya'da bulunuyordu. Buradaki kamplara katılan, şehir hayatının keşmekeşinden bıkmış sürgünler, çiftlik işlerinde çalışıyorlar; donmuş inekten süt sağarak ve bilumum maden işinde çalışarak komünist dünyayı kalkındırma misyonunu yerine getiriyorlardı. (Ancak Soljenitsin adındaki bir hergelenin yazdığı, yalan dolanlarla dolu bir kitap yüzünden aksi bir imaj oluştu; komünizm bir süre insan içine çıkamadı. Adından utan be adam, içinde "sol" var bir de! Oysa kankim Cugaşvili sizin iyiliğinizi düşünüyordu!)

Yukarıdaki örneklerde de göreceğimiz üzere sürgün, maşuğun kaybı anlamına geldiği durumlarda, yaratıcılığı ve mücadele isteğini azdıran bir yaradır. Kendi köklerinden koparılıp uzağa fırlatılanlar menzil alırlar ve yeteri kadar bir dirençle varlıklarını sürdürmeyi başarabilirlerse, hayatta kalma konusunda yerleşik kalanlara göre daha becerikli hale gelirler. Bundan dolayı sürgünün teklisi şairin içli edebiyatına, çoklusu ise diasporanın öfkeli kalayına olanak verir.

Sürgün için en çok tercih edilen yurtdışı destinasyonu ılımlı solcular için Fransa, ateşten sağcılar için Almanya, ısınmış ve soğumuş radikaller için İsveç'tir. Doğu Bloku yıkılmadan önce Polonya'ya ya da Çekoslovakya'ya iltica eden solculara pek rastlanmadığı gibi, Arabistan ya da İran'a kaçan dindarlar da sıkça karşımıza çıkmazlar. Mesela bugün bile "ahlak elden gidiyor" diye çığrınmayı sürdüren, kadim provokatör Mehmet Şevki Eygi bile, 60'larda bir mahkumiyet kararından dolayı kaçtığı Arabistan'a sadece 6 ay dayanabilmiş, ardından soluğu Âlâ-manya'da almıştır. (N'oldu babuş, yemedi mi?)

KYH Ailesi olarak, sürgüne gidilecek yer konusunda Jamaika'yı tercih edeceğimizi söylemekte bir sakınca görmüyoruz. Çünkü Jamaika iklim babında da (yazları sıcak ve nemli, kışları da sıcak ve nemli), insan kalitesi babında da şahane bir beldedir: Devlet daireleri dahil olmak üzere her yer yeşildir; insanlar yeşil giyerler, yeşil yer yeşil içerler, doğal olarak da yeşil sıçarlar. Aynı zamanda, ülkedeki renk körü oranı dünya ortalamasının üzerindedir.

(Foto: Jamaika Göçmenlik Bürosu'nca yapılan seviye belirleme ve yerleştirme sınavı sorusu.Yukarıdaki fotoda sizce baskın renk hangisidir? Doğru yanıt, yeşil olacak. )

Tüm bu coğrafi yer değişikliğinin yanı sıra; bir de sürgünün romantik ve ağlak bir anlamı daha vardır, ama söylesek söylemesek mi diye hala tartışıyoruz!

- Söyleyelim be Cemil Abi, ben çok seviyorum bu metaforik göndermeleri!

- Bunlar ne biçim diller lan? Metaforik falan?

- Niye eziyorsun beni şimdi?

- Oğlum, ağlak edebiyatının pezevenk babasıdır lan, bu sürgün kelimesi! Anası da "gönderme"dir! Sistem hatasını merkeze göndereyim mi?" uyarısıdır oğlum bu edebiyat türü! Doğal seleksiyona selektör yapan bir hergeledir!

- Öyle deme be abi, yararlı kullanımları da var!

- Allah seni nasıl bilirse öyle etsin Danyal!

- Yazacağız di mi abi?

- İyi tamam, girelim hadi!

Günümüzün çok taraftar bulan dinlerinin hepsinin temelinde, dünyanın bir sürgün yeri olduğu fikri yatar. İnsanlar, asıl vatanları olan Cennet'ten kovulmuşlar, bu sürgünden geriye muzaffer şekilde dönmenin yollarını gösteren kurallara uymaya başlamışlardır. Onların ardından gelen Aydınlanma'yı takiben bu cennetten kovulma kavramı, ana rahminden çıkmakla yer değiştirmiş gözükse de aslında tam tersi bir okuma daha akla yatkındır: İnsanlar onları her kötülükten esirgeyen ve bağışlayan ana rahminden çıkıp dünyanın pisliğine bulaşmayı, dinsel mitler aracılığıyla metatorik bir imgeye (büyük bir anlamı ve kocaman bir göndermesi olması bakımından torik) kodlamışlardır.

Heidegger bu sürgünü, "dünyaya fırlatılmışlık" olarak kurgularken; Varoluşçular işin bokunu çıkarmış, "Kah fırlatırım dünyayı kendime, seyreylerim alemi/ Kah fırlatırım kendimi dünyaya, seyreder alem beni" deme cüretini göstermişlerdir.

Ardından yaşanan gelişmeler, sevgilileri tarafından terk edilen duygusal şairlerin, yar koynundan uzakta olmayı sürgün belledikleri -kısmen akrostişli- şiirleri ortaya çıkarsa da; sürgün, yaratıcılığı kışkırtması ve insana verdiği motivasyonun biricikliği açısından önemlidir. Mesela; 1 nümerolu maddede bir kuple örnek verilmiş olan Cengiz Kurtoğlu şarkısında olduğu gibi, Türk Sanat Müziği'ne ya da onun bozulmuş türevlerine ait olan pek çok şarkı sözünde, ana kavramı çaktırmadan sürgün ile değiştirmek mümkündür.

Ancak böyle dalaverelere dalmadan, damardan konuya girelim; Muazzez Abacı sayesinde bilinen ve sözlerinde "cennet" ve "sürgün" kelimelerini yanyana kullanmaktan çekinmeyecek kadar cesur bir şarkıyla bitirelim porogramımızı.

Müslüm Baba'nın BBD adlı albümünde Olsun ile Çok Yalnızım arasında yer alan Vurgun, tüm sevenler ve sevildiğini zannedenler için geliyor:

(Katkılarından ötürü, http://www.kralmuslumcu.com'a teşekkür ediyoruz.)

müslüm gürses vurgun www.kralmuslumcu.com | izlesene.com

Hayalet

2010-10-11T12:47:00.019+03:00

Arapça. İsim

1- Gerçekte var olmadığına yönelik yaygın bir inanış olduğu hâlde, kafasıkırıklar tarafından görüldüğü iddia edilen hortlak, peri, ruh, cin, Şampiyon Fenerbahçe vb. görüntülere verilen isim. Örnek: "Böyle net bir kelimeyle başlamamız süper oldu Cemil Abi! Neticede hayalet, 'hayali et'tir, di mi? Eki eki!"

2- Birinci maddedekilerin varlığına inananlar dışındaki aklıselim insanların görüp gördüğüne emin olamadıkları şey, gölge, Danyal'ın az sonraki hâli. Örnek: "Hayal et içinden geçir beni / Hayal et / Gözünü yum orada bul"

3- Mejazz. İnce ve zayıf bir bünyeye sahip, üfürsen uçacak insan evlâdı. Örnek: "Miles Davis öylesine hayalet gibi bir borazancıydı ki; çok kuvvetli notaları üflediğinde, kimi zaman bacaklarının geriye doğru havalandığına şahit olunmuştur."

Amerikan filmlerinden, vahşice öldürüldüğü için bu dünyada hesabı yarım kalan, her daim derinden gelen böğürtü sesleri çıkararak masum insanları altları bezsiz yakalayan, beyaz çarşaflı yaratıklara aşinayız. Kimi zaman Casper cillopluğunda (ki bu karakter, bebek yüzünün ve PR ile desteklenen imajının ardında azgın bir sapık, iflah olmaz bir hergele beslemektedir) kimi zaman Poltergeist kıvraklığında temsil edilen "hayaletler", dünyanın kendince ortasındaki pek çok kültürde kendini gösterdiği için, ailemizin psikoanalisti Jung'un arketipleri arasına girmeyi hak ederler.

Hepimizin adını bildiği iki psikoanlistten birisi olan Jung (diğeri Josef Breuer'dir), insanlığın evrensel bir simge üretme mekanizmasına (ortak bilinçdışı) sahip olduğunu, bundan dolayı dünyanın pek çok yerinde benzer sembol ve metaforlara rastlandığını söyler. Her ne kadar bu tespiti tarot kartlarına bakarken yaptığı ve bundan dolayı bazı arketipleri Büyük Kahraman, Yaşlı Bilge Adam, Anaların Anası olarak adlandırdığı iddia edilse de; hayalet kelimesi onun tanımlarına uyduğu için bunu görmezden geleceğiz.

Mesela biz Jung'un yerinde olsak, hayalet arketipine Soluk Turist derdik. Çünkü hayalet, bu dünyaya geçici olarak dönmüş; gezgin ve huzursuz bir ruhtur. Kısaca, zamanında kendisi için babaocağı- anakucağı olan bu evrende artık oynadığı rol, turistliktir. Ancak bildiğimiz turistlerin aksine, hayalet güneşin ışınlarını emmez, soluk kalırlar. (Fotoğraflarda bu yüzden belli belirsiz görünürler.)

Soluk bir turist olarak hayalet, gerçek yaşam alanına değildir; kültürün kulaktan kulağa ya da vizyondan vizyona dolaşan bir öğesi olarak sadece ve sadece temsildir. Mitolojik anlatım seviyesinin orospusu olan hayalet kavramı, o kucaktan bu kucağa atlamada ustalaşmış bir konsomasyon kraliçesidir. (İslamiyet'in yeşerdiği topraklarda, Allah'ın esirgeyiciliğine o kadar inanılır ki ortamda başıboş dolaşan ruhlar yerine, iyi ve kötü cinler vardır. Ölen öldüğü yerde kalır, hayaletin işlevleri cinlere yüklenir Fakat bu durum bizim hayalet arketipiyle tıka basa doldurulmuş olmamızı engellemez.)

Hayaletler farklı bir mantık silsilesine göre hareket etmelerinden ve yaşayanların ahlak kıstaslarından muaf olmalarından dolayı, aslında, anlatıcının başka bir düşünce biçimine dair kurduğu fantazidir. Hayalet, anlatıcının kendi ötekisini nasıl işittiğini ama anlayamadığını, nasıl gördüğünü ama çözemediğini gösterir. Ancak bu, karşılaştığımız hikayelerdeki hayaletleri kendi ahlak yargılarımız uyarınca hizaya çekmemize ket vuramaz. Çünkü hayalet hikayelerinin çoğunluğu adalet kavramıyla ilgilidir. İyi hayalet de kötü hayalet de, dünyada uğradığı haksızlığı kendince telafi etmek için dönmüştür. (Bir de amaçsız hayaletler vardı ki; Holivud film ekibi camiasında bu tür için, 'Hologramı dayayalım, abi de mal mal oradan geçsin, etliye sütlüye karışmasın!' denir.)

Bu yüzden adil hayaletlerin intikam almayı becermeleri bizi mutlu eder. (Lan kanlı canlı adamı öldürüyor orada!) Bu tür ölüm sonrası başarı öykülerinin yaşayanlarda, bir-gün-merdivenden-aşağı-itilip-öldürülürsek-ve-evde-takılı-kalırsak-tez-elden-geri-dönüp-analarını-sikeriz-lan-icabında gibi bir hissiyat uyandırması, adaletin er ya da geç gerçekleşeceğine dair bir temenninin yansımasıdır.

Bu adalet illa ki The Ghost filminde rahmetli (duble anlamda) Patrick Swayze'nin aradığı gibi, hem kötü adamı öldürmek hem de manitayı son kez öpebilmek olmak zorunda değildir. Kimi zaman okey masasında yapılan ruh çağırma seansları bir hayaletin okeye dördüncü olarak masaya teşrif etmesiyle sonuçlanabilir ya da bazı hayaletler okeyde yenilmelerinin intikamını almaya gelebilirler (Bkz. Yukarıdaki foto. Geçen gün kalpten giden Hayrullah Abi'nin hayaleti ve kadrolu yancısı Selim.)

Böyle bir durumla karşılaşırsanız telaşa kapılmayın, asla korkmayın! Zira hem taş çalamadığı hem de elinde okey olsa bile dış atmak için dönüp duracağı için bir hayaletin oyunu bitirme ve hesabı size geçirme şansı oldukça düşüktür. Ne var ki, zaman sıkıntısı çekmediğinden istasyon olarak can sıkması muhtemeldir. Yancı hayaletler ise çay, sigara ve tost tüketemedikleri için çoğunlukla masrafsız olsalar da, "O taş atılır mı ya, babuş!" ve "Dur bak, okey çekecem sana!" şeklinde oyuna karışarak keyif kaçırabilirler.

Tüm bunların yanında hayalet, anasından ak süt gibi emdiği Türk diliyle kelime oyunu yapmayı seven her on kişiden dokuzunun favori kelimelerinden birisidir. Büyük Türk triphophopçusu Gökhan Kırdar Reis'in 2 nümerolü maddede geçen örnek sözlerinde ve kendi halinde takılan İrem kızımızın yanlış anlaşılan şarkısında olduğu gibi hayalet / hayal et ikileminde bolca kullanılmıştır. Sadece bir kez MC Hükümeti isimli bir rapçi kardeşimiz tarafından ereksiyon olamayan bir alkoliğin dramının anlatıldığı "Hay Alet!" isimli şarkıda farklı bir biçimde kullanılsa da, bu teklinin (single) pek başarılı olduğu söylenemez.

Madem öyle, sizi MC Hükümeti'nin kıymeti bilinmemiş şarkı sözüyle başbaşa bırakalım da, aklınız başınıza gelsin!

Hay Alet!

Beş yaşından beri içiyorum ben bu zıkkımı
Uğruna dövdüm, kovdum, boşadım üç karımı
Keyfim gıcır valla ama bi'şey eksik
Yine çok içtim, nafile, kalkmadı sik!
Sözlerim silahımdır, kelimelerim mermi
Mozaik misin bebeğim, yoksa mermer mi?
Performans dipte zaten kafanı kırarım! (Zenci gırtlaklı kız vokal: Kırar!)
Üstüne zehir zemberek rapimi saçarım! (Zenci gırtlaklı kız vokal: Saçar!)
Yarı yolda kodun beni, hay alet!
Halet-i ruhiyemi var sen hayal et!
Maykçek maykçek, oh yeah!
Başlatma maykçekine, MC Hükümetiyim arsızım;
Üstüne üstlük hem beceriksiz, hem iktidarsızım!
Deme bana, her erkeğin başına gelir!
Erkek dediğin zaten yok yere gerinir.
Hayalet olsam alet bu kadar kalkardı! (Zenci gırtlaklı kız vokal: Kalkar!)
En azından yüreğin korkudan hoplardı!(Zenci gırtlaklı kız vokal: Hoplar!)
Yarı yolda kodun beni, hay alet!
Halet-i ruhiyemi var sen hayal et!
Maykçek maykçek, oh yeah!

Dönüş

2010-10-01T10:55:00.006+03:00

...

Eylül ayının 2.haftası. Özçağdaş Babil Börek Salonu, Elmadağ.

- Abi, börek salonunda buluşmayı bıraksak!

- Burası benim yeni evim, Danyal! Bunu kabullensen iyi olur. Burası benim için villalı bloglardan, yüzme havuzlu yalılardan, zengin şımarıkların fakir takaları taciz ettikleri sürat teknelerinden daha kutsal bir yer!

- Cemil Abi o değil de, çok dar ve sıcak...

- Bırak bu süslü lafları da, ne istiyorsun onu söyle!

- Blogu kapattığımızdan bu yana binlerce e-posta, mektup ve güvercin geldi abi. Halk şiddetle Kafa Yolları'nı geri istiyor!

- Güvercinler terastaki bitkilere geliyorlardır!

- Taşak geçmeyi bırak abi lütfen ya! Dönmelisin, okuyucu seni istiyor diyorum!

- Hayır Danyal, ben o işleri bırakalı çok oldu! Artık sakin ve huzurlu bir hayat sürüyorum. O sabahlara kadar uykusuz kalıp blog yazmalar, sonra da soluğu pavyonda almalar bitti! Ben bir ölüyüm, Danyal! Anladın mı, ben blog camiası için bir ölüyüm! Hancı, şarap getir!

- HÖ?

- Tamam tamam, ayran getir; ama şarap kadehinde olsun!

- Abi KYH'nin isim hakkını aldım! Hiç bir sorun kalmadı, kafana göre yazabilirsin artık!

- Oğlum, deli misin sen? İnsanlar 'Tükürdüklerini yalıyorlar!' demezler mi?

- İyi de abi; tükürük bizim, dil bizim, kime ne? Tamam sadece ve sadece bir iki kişi 'Açın şu blogu!' demiş olabilir, ama geri kalanların laf edeceğini sanmıyorum!

- Hımmm... Beraber dövdüğümüz martılar hala oradalar mı?

- Evet, aynı yerlerinde seni bekliyorlar! İnanır mısın 'Cemil Abi gelsin de bizi yine dövsün' der gibi bakıyorlar, mahsun mahsun...

- Anlamıyorsun, ben işe yaramaz bir blogçuyum diyorum sana! 2,5 yılın rakamları belli: Sadece 7.506 ilk sefer ziyaretçisi, 11.643 tekil ziyaretçi, 19.574 sayfa görüntülenmesi ve 23 takipçi! Diğer bloglar bu rakama bir yılda ulaşıyorlar!

- Valla abi, rakamlar yalan söylemez, haklısın! O zaman ben başka bir yazar arkadaş arayayım.

- Yuh, hayvan!

- N'oldu abi ya, ne yaptım yine?

- Bu kadar mı çabuk satıyorsun lan!

- Ama abi...

- Sus terbiyesiz! Böreğin ve ayranın parasını öde, gidiyoruz!

- Gidiyor muyuz? Hayırdır abi, nereye?

- Yeniden diriltmemiz gereken bir blog var, Danyal! Artık blog aleminin üzerinde yeni bir hayalet dolaşıyor!

Epitaf

2010-09-01T01:04:00.007+03:00

Yeni bir gün doğar, batıp gidenin ardından. Bir insanı gömeriz gözyaşlarıyla; bir başkası yumuk elleriyle hayata tutunurken. Bir düş paramparça olup kumlara karışır. O kumlardan yeni binalar inşa edilir.

Bir bakarsın yere, göğe, suya. "Varım lan!" diye bağırırsın. Ancak bir bakmışlar yok oluvermişsin!

Hiçlikten gelir cümle alem. Yine hiçliğe akar usulca...

Madem KYH öldü, size yenidoğanı takdim edelim:

Şerefsiz Martı bundan böyle emrinize amade!

http://serefsizmarti.tumblr.com/

Kapçık Ağızlı

2010-08-18T22:44:00.014+03:00

Trakya ağzı be ya, yetmez mi!

Ayçiçeğini bildin mi? Nah ondan, şu götünü göbeğini yücelten yağ çıkarılırken; çekirdeğin içi alınıverir de, kabukları ayran budalası gibi apaçık kalıverir. İşte özü gittiği halde laf edene, bu duruma istinaden, kapçık ağızlı derler!

Kapçık ağızlı, laflarında belirli bir anlam olmayan, "esas"a dair bir gönderme yapmayan, kısaca boş konuşan dallamalara denilir. Söz söyler ama sözün aslı astarı var mıdır bilinmez. Üstüne üstlük keyif kaçırır, ruh batırır!

Şimdi hal ve gidişat şöyle:

Enis Bey hastanede. Bedeni tedaviye yanıt vermiyormuş.

Cemil Abi'yi kodese attılar. En son don sigara götürdüğümde hapishane anılarını yazmaya başladığını söyledi.

Gülbahar'ın arkadaşlarıyla bir dizi konsere katıldığına dair bir duyum aldım. Doğru mu bilmiyorum, ama şu anda yanımda değil. Uzun bir süre de burada olacağını sanmıyorum. (Harbi olayım, kendisini bir daha göremeyebiliriz.) Eh, her şey tercih meselesi; insan ne zaman, nerede, kiminle olması gerektiğine kendi karar verir. İrade sahibi her canlının kararına saygı duymaktan başka bir seçeneğimiz yok!

Ramiz... Bak o ilginç bir adam. Laz olmamasına rağmen, bu olanlardan etkilenip "Efkarlı günlerime geldi çattı Ramazan" diye diye, rakıya abanıyor. Hayır Güneyli de değil, ama gözleri ağlamaktan Amik Ovası'na dönmüş!

Ben ise, ayıptır söylemesi, bu gece bir delilik deliğine düştüm. Eh, şanımızda "garip" olmak var; elimizden tutan da olmayınca, hızlıca boylayıverdik dibi... "Bir günde delirir mi insan?" diye sormayın; nöronlar kopmaya eğilimliyse, kişi bir anda bile delirebilir! Ayçiçeğinin çekirdeği, kabuktan nasıl çıkıyor da, kabuk kapçık oluyor sanıyorsunuz! (Tabii ki, birdenbire!)

İşi de sanatı da, aşı da aşkı da becerememekten -kısacası kapçık ağızlıktan- muzdarip miyim? Muzdaribim! Öte berimi toplayıp, eşyamı satıp savıp memlekete dönmeyi düşünmüyor muyum? Düşünüyorum valla! Görüyorum ki Enis Bey, Cemil Abi, Gülbahar ve Ramiz olmadan buralarda kalmak istemiyorum; eh, hakkımızda hayırlısı olsun! Yine de bugün yanımızda olan, olmayan herkese bir şekilde hayatlarımıza girdikleri için teşekkürler.

Neyse efendim, KYH Ailesi'nin hali böyle iken; bu saatten sonra ne desem "kapçık ağızlı" olmaktan kurtulamayacağımı anladım.

Bakanlığa dedim ki; "Abi, biz iflas ettik! Bitiğiz!"

Sağolsun, anlayışlı insanlar, beni kırmadılar. "Tamam koçum!" dediler. "Madem öyle indir kepengi, kapat dükkanı!"

Değil mi ki her şey doğar, büyür, ölür; blog dediğin bundan münezzeh bir araç olamaz ve bir vakit ölecektir. Dem, bu demmiş!

Hal böyle iken sevgili ahali, kepengi indirip "Sağlıcakla kalın!" diyoruz.

Bir vakit, bir yerde, yeniden bir araya gelecek olursak... Dert etmeyin, size ulaşırız.

Hepinize iyi delirmeler, kapçık ağızlılar sizi!

Şuursuz

2010-07-30T14:45:00.001+03:00

I

Arapça. Sıfat.

- Kendinden geçmiş, duyularının sağladığı farkındalığı kapıda bırakmış, ayılıp bayılmasına rağmen hem gazozsuz hem de limonsuz kalmış insan evladı, bilinçsiz hergele. Örnek: "Alo, ben Gülbahar Çedene, KYH'den arıyorum! Müdürümüz şuursuzlaştı! Öyle değil, kelimenin düz anlamıyla şuursuz, ayol! Sanırım metal zehirlenmesi yaşıyor, lütfen yetişin!"

II

Arapça. Zarf atmaca.

- Duy(u)ları açık olduğu halde ışık vermeyen, deli dana gibi bostana dalıp bostancıdan kötek yiyen, üstüne üstlük bostancıya "Aaa neden vuruyorsun ki manyak!" dediğini zannederken möölediğinin farkında olmayan dana, interaktif hödük. Örnek: "Tamam, Enis Bey şuursuzun teki olabilir; ama adamı yemekhanede kıstırıp, şuurunu kaybedene kadar tabldot tepsisiyle dövmen şüphesiz ki bir takım adli sonuçlara yol açacaktır, Cemil Abi!"

Şuur, insanın içinde yaşadığı evreni (içindeki tüm varlıklar ve onların birbirleriyle bağlantılarını) algılamasını ve anlamlandırmasını sağlayan Öznel Malumat İşleme, Biriktirme ve Uygulama Sistemi'ne (ÖMNİBUS) verilen isimdir.

İnsanlık ilk zamanlardan bu yana ÖMNİBUS'un farkına varmış ve bu sistemin nasıl çalıştığını anlamak için -çok doğal olarak- yine onu kullanmaya kalkmışlardır. Kendi farkındalık sistemine dair farkındalık diye adlandırılan bu metacognition yeteneğini ÖMNİBUS'ün çalışma sistemini açıklamakta kullanan ilk kurum dindir.

Günümüzde de ay ilahi! diye anılan bütün dinler, aşk kadar aklın da kalpte olduğunu iddia etmişler; nöronların keşfini bile ilk başta "nöruyonuz len allahsızlar?" kayıtsızlığıyla karşılamışlardır. Kutsal Kitap'ta fen bilgisi deneyi aramaya meraklı zevat da (Bkz. Kaptan Kusto'yu Müslüman Yapan İhlaslı Yunus Filipır ve Ay Yüzeyinde Beş Minare Beri Gel Armsıtırong Beri Gel) şuurun ikametgahının beyin olduğunun anlaşılmasından sonra "kuantuma taş atma üstüne sıçrar! düsturundan hareketle kozmik şuur ve yarı otomatik akıllı evrim mevzularına yönelmişler; ezelden ebede doğru ve sahih olan inançlarının nasıl olup da yüzyıllarca böyle bir yanlışı terennüm ettiği konusunda sadece "Kısmet yahu!" açıklamasını yapmışlardır.

İngilizce'de şuur (bilinç) ve vicdan (bulunç) kelimelerinin ikiz kardeş kadar birbirlerine benzemelerinin nedeni bu iki kavram arasında, "ikimiz bir ayakkabının görünüşte ayrı düşmüş bağıyız" muhabbetinin olmasıdır. Conscious (Latince kökeni, conscius) kişinin kendi içinde ne bokun döndüğünden haberdar olması şeklinde tanımlanırken, conscientia bu bilme işinin ahlaki farkındalık kısmını oluşturmuşlar; bu ikili her daim çilingir sofrasında sohbette, kah şakalaşır kah ağlaşırken, tasvir edilmişlerdir.

Batı aydınlanmasının şuuru neredeyse varlık nedeni olarak kutsayan "Cogito ergo sum"una (Düşünüyorum, öyleyse varım!) verilen şamar mahiyetindeki Türk yanıtı, "Rumba da rumba, esmer bomba!" (Sefam olsun, oh oh!) oldu. Ne var ki nihayetinde John Locke'un "Kişiliğim ancak şuur kadardır, bundan dolayı ancak şuurlu şekilde yaptığım eylemlerden sorumlu tutulabilirim! Fakat şu siktiğiminin adası da bir yerde kaderimizde var hacı!" (Anlayışına Gurban Olduğumunun İnsan Evladı, 1690) ifadesi, tüm dünyadaki adalet sistemlerinin mizanı haline geldi.

Şuurun merkeziyetine dair Aydınlanma'nın yarattığı güçlü kurgunun yıkılması ancak 20.yy'ı buldu. İlk aşamada Freudçu psikoloji, sonraki aşamalarda da genelde insan anatomisi ve fizyolojisine özelde sinirbilimine dair ortaya çıkan bilgiler, insanların gündelik pratiklerini belirleyen algılama ve karar verme mekanizmalarında şuursuzluk ve tahteşşuur (bilinçaltı) kavramlarının önemini ortaya koydular. Bunun felsefi yansıması ise, şuurun temelini oluşturan öznelliğin özgünlüğünün sorgulanmasına kadar vardı. Hikayeyi daha fazla uzatmayalım (Şu anda ambulansla hastaneye götürülen müdürümüz Enis Bey size, "daha az yazı daha çok resim" sözü vermiş!); cognitive neuroscience (bilişsel sinirbilim ya da ilmî asabiyye eş-şuur) alanının ortaya çıkmasıyla, "şuur mu şuursuzluktan, şuursuzluk mu şuurdan çıkar?" sorusundan kurtulduk. Karşılışında da Xanax icat oldu şuur bozuldu, ama kısmet yahu!

Şuursuz kelimesinin ikinci anlamına gelirsek; bu akli melekeden (Faculty of Mind, School of Neural Firings) görece az nasiplenen insanların diğerlerinin tahtı ('tahteşşuur'da 'taht'ın gerçek anlamını göreyazmıştık) olmaları kaçınılmazlığına inanırız. Bu insanlar yaptıkları budalaca hareketler yüzünden başkaları tarafından hor görülür, aşağılanır, kullanılır ve hatta tabldot tepsisiyle metal zehirlenmesi yaşayana kadar (!) dövülürler. (Aa, küsme ama Gülbaharcığım, şaka yapıyoruz yahu! Senin gibi bir güzelliğe kim şuursuz diyebilir?)

Zira alıkların ve balıkların oltanın ucunda engellenemez bir yükseliş yaşamalarını sağlayan ortak nokta; şuurun önemli bir bölümünü oluşturan akılcılıktan (İngilizce rationality. Kelimenin kökeni olan ratiohalihazırda oran, orana vurma demektir) uzak bir tamah içinde hareket etmeleridir. Bundan dolayı alıkların tamamının şuursuzlardan çıkmasının tesadüf olduğunu söyleyemeyiz.

Ne var ki bu durum, bazı şuursuzların gayet etkin bir içgörüyle (akıl yerine, sezgiyle), şuurlu birileri tarafından sahiplenilme becerisini göstermelerini ve böylece rahat bir yaşantı sürüp, doğal seçilim içinde genlerini bir sonraki kuşağa aktarmalarını yadsımaz.

Bir başka grup şuursuz bünye ise, ya onu kukla olarak kullanan odakların ya da cehaletinden sınırsız hırsı sayesinde iktidar tahtına oturmayı başarırlar ve götleriyle dağ devirmelerini sağlayacak bir güce kavuşurlar. Neticede, kurulduğu anda çivisi çıkmış şu dünyada pek çok zeki ve vicdanlı insanın "yönetici" olamamalarının nedeni, dünyaya hırslı bir atın gözlüklerinden bakan şuursuz ayaktakımının, edepsiz açgözlülüklerini gidermek için çirkefe yatmalarıdır.

Genel gidişat böyle iken, "Kimi zaman şuursuzlaşmak, aklımızın kategorilerinde ufalamaya yeltendiğimiz şu lakayıt evreni başka bir gözle algılamamızı sağlayabilir, ama illa ki sürekli bir mallaşmaya ya da arsızlaşmaya meyletmek gerekmiyor, be hacım!" diyor; sizi efsanevi The Pixies'ın Where is My Mind şarkısıyla (ve tatlı tatlı yaşlanmış halleriyle) başbaşa bırakıyoruz.

Gelecek Bölüm: Kapçık Ağızlı! (Sayın Blog Çaycısı Ramiz İncesarar'ın Himayelerinde...)

Benim Şuurum Nerede Hanım?

Mangalı yak, balığı tıkın, rakıyı çek,
Sonra da kelleüstü atlayıver denize.
Tabii ki kafan patlayacak eşek,
Bilmediğin yerde balıklama senin neyine?
Karpuz gibi yarılmış malzeme,
Açığa çıkmış beyin bile!
Yine de yengeye zırlayacaksın:
Benim şuurum nerede hanım? diye

N'ebleyim, nereye koduysan ordadır bey!
Bi'yol şuracığa denize bakıversene!
Nah işte orada ya, yüzüyor şuurun
Üşüyeceksin şimdi, önce bi' kurun!

Benim şuurum nerede hanım? (Üç kez söyle!)

Yüzüyordum kayınpederin yazlığında, Saros'ta
Kalamarlar nah kafam kadar,
Sinmiş şerefsizler kayaların ardına!
Suda fazla kalmışım, bir haller geldi üstüme;
Balıklarla konuşmaya başlamışım yeminle,
Allah razı olsun kayınço fark etmiş,
Hemencecik dalıp beni kurtarıvermiş!

Benim şuurum nerede hanım? (Üç kez söyle!)

Pixies - Where Is My Mind (Live)
Yükleyen spotless-mind. - Dünyadan haber videolarÄ±

La Kayt

2010-07-16T11:08:00.004+03:00

Kafa Yolları Haritası yazarları laküyt bir tavır içine girip yıllık izinlerinin bir bölümünü beraber kullanmaya karar verdiklerinden, bu madde için eski bir yazıyı koymak zorunda kaldık.(Tanım bölümünü bendeniz yazdım, aralarda da düzelti yaptım.) Tüm okurlarımızdan özür dileriz. -Müdüriyet

Arapça (Fransızca ya da Hollandaca da olabilir. Benzemiyor diyemeyiz! -Müdüriyet). Sıfat.

(Yok Arapça'yı yatık yapacaktık di mi?)

1- İlgisiz, lökayt, bir yerde umursamaz, hatta itin kopuğun önde giden (Böyle havalı havalı dolaşıyorlar ortamda ağzı açık ayran budalası gibi, baba parası yediklerini bilmiyoruz sanki! Bunlardan vatana millete ne hayır gelir ki! -Beni tanıyorsunuz artık Müdüriyet yazmıyorum.). Örnek: "KYH'nin yazarlarının lakkurt tavırları yüzünden koskoca blog ofisinde sadece ben, sekreter ve çaycı kaldık. Esefle kınıyorum!"

2- Zarf. İpilgisiz, apalakasız bir biçimde (Kanımca biçimsizce!) durmak, bakmak, çay demlemek. Örnek: "O götler dönsünler ofise, bu lakopt hareketlerinin hesabını soracağım! Çok büyük değişiklikler olacak bu blogta, çoook! "

(Şimdi yazımız başlıyor -Enis Bey [İsim kullanmanın daha samimi bir hava yaratacağını düşündüm.])

Genç bir insanın öldüğünü öğrendiğimizde, onun için ihtiyarlara (35+) ayırdığımız üzüntü kotasından daha fazlasını kullanırız. Çünkü nazarımızda o insan, tek jetonluk bu atari salonunda, oyunun tamamını göremeden büyük bir felakete uğramış ve Game Over yazısıyla karşılaşmıştır. Bu durumlarda ölen kişinin çok genç olduğuna hayıflanır, hayatın adaletsizliğinden dem vururuz. (Dem? - Çaycı Ramiz)

Bu adaletsizlik vurgusu bile, başlı başına, hayatın işleyişi hakkında denkliğe dayalı bir mantık güttüğümüzü gösterir. Ne var ki bize göre gayet makul olan bu mantık, temel bir gerçeği göz ardı etmemizden kaynaklanır: Hayatın kendine has bir adalet gündemi yoktur!

"Evren hakkındaki en korkutucu gerçek, onun düşmandan ziyade lakayıt olmasıdır; ancak bu lakayıt durumla yüzleşip, ölümün sınırları içinde hayatın meydan okumalarını kabul edersek, bir tür olarak varoluşumuz özgün bir anlama ve icraya sahip olabilir."

Yukarıdaki satırlar Stanley Kubrick'in Playboy dergisiyle yaptığı bir söyleşiden... (Bu kısımları kestim, çok uzundu. İnsanlar artık kısa yazılar okumak istiyorlar, yoksa dikkatleri dağılıyor ve ilgisizleşiyorlar. Bundan dolayı, üç nokta gördüğünüz yerler kesilmiş demektir.) ...Playboy'un sorusu ise şu: "Hayat bu kadar amaçsızsa sizce yaşamaya değer mi?" (Tövbe de kapçık ağızlı, tövbe de! Günah yazıyor bre! -Çaycı Ramiz)

Kubrick'in orijinal yanıtında lakayıt yerine kullandığı "indifference" ise ... olduğu kadar, ... aşırı sinir bozucu bir ... Türkçe'ye "umursamazlık, ilgisizlik, duygusuzluk, hissizlik, aldırmazlık" olarak çevrilen bu kelimenin sıfat hali ise gerçekten ... (Lan Ramiz ne zaman daldın oğlum sen buraya? Bir daha görmeyeceğim bak!)

Merriam-Webster Sözlüğü, indifferent kelimesini şöyle tanımlıyor:

1- tarafsız olan, önyargısız.
2- a) bir halin/yolun/yöntemin ya da bir diğerinin fark etmemesi. b) bir halin/yolun/yöntemin ya da bir diğerinin öneminin ve değerinin olmaması.
3- a) birşeye karşı özel bir hoşlanma ya da rahatsızlık içinde olmayan. b) birşey için ilgi, şevk ya da umursama hissi duymayan, lakayıt, duygusuz.
4- aşırı ya da az olmayan, ılımlı.
5- a) iyi ya da kötü olmayan, vasat. b) doğru ya da yanlış olmayan.
6- aktif bir özelliği olmayan, nötr.
7- a) farklılaşmamış. b) bir tek yönden fazlasına gelişebilme becerisinin olması, embriyolojik olarak henüz belirlenmemiş.

Kubrick'in sözüne dönecek olursak; yaşamımızın kırılganlığı ve önemsizliği içinde evrenden varoluşumuzu özel bir anlamla donatmasını bekleyemeyiz. Hayatın bize kötü ve acımasız gelen yanı da budur zaten: O, herkese ve herşeye karşı "indifferent" durmaktadır. Canlılığınız ya da mortu çekmişliğiniz, havayı sizin ya da bir başkasının soluması, doktor ya da kaportacı olmanız, Ahmet'le ya da Mehmet'le evlenmeniz, helada kabızlıktan kıvranmanız ya da trafikte sıkışmışken ishal olduğunuzu fark etmeniz; evrenin bir bilinci olmadığına yeteri kadar ikna olmuşsak anlamsız ve önemsiz -kısaca farksızdır.

Kubrick'in ikinci cümlesi ise bu derdin yegane dermanını verir: "Madem evrene karşı ne kokar ne bulaşır tavşan boku kıvamındayız, o zaman bu hakikatle gerçekten yüzleşirsek kendi anlamlarımızı kendimiz yaratabiliriz." Ancak bu anlam yaratma ve onu eyleme dökme işleminin binlerce yöntemi olabileceği düşünülürse, Playboy muhabirinin, "Peki bu yüzleşme biçimleri ve onların ardından yaratılan anlamlar arasında daha anlamlı olanı var mıdır, yoksa bu da 'indifferent' bir durum mudur?" diye sorması çok şık bir manevra olurdu.

Kategorize etmeye çalışacak olursak böyle bir anlam bulma çabasının iki ayağı vardır:

Bu işi entelektüel / sanatsal bir eser aracılığıyla, bir nesne üzerinden yapmak ve aşk yaşamak / çocuk yapmak / dostluk kurmak aracılığıyla, bir özne üzerinden gerçekleştirmek.

...

Her şeyden önce bir eser, ölümlülüğümüzü aşma isteği konusunda en kestirme ve güçlü yoldur. Bu durum; film çekmek, DNA'nın şifresini çözmek için laboratuara kapanmak, roman yazmak, sosyolojik bir araştırma yapmak, tiyatro oyununda oynamak şekillerinde tezahür edebilir. Yaratma becerisi olmasa da dönüştürme gücü açısından, sahibi olduğu şirketi bir numara yapmak, ülkeyi yönetmek, Avrupa'nın yarısını fethetmek de ölümü yenme çabasına yönelik bir "eser" ortaya koymak olarak görülebilir.

Ortaya çıkan eserin "tarihe atılmış bir imza olarak" kalacak olması bir yana, kişisel bağ açısından kendine dönük bir anlam yaratmak ancak ve ancak eseri yaratma süreciyle ilgilidir. O süreç dışında da yaratıcısını ilgilendirmez. Çünkü eser tamamlandığında hem yaratıcısına hem de alıcısına karşı lakayıt durur: Hayatın lakayıt oluşundan kurtulmak için lakayıt bir nesne ortaya koyarsınız. Bu icra, doğasının bu özelliğinden dolayı, kısa süreli ve geçicidir; süreç bitince eserin kendisi de lakayıt olur. (Harbiden ya, Eser isimli bir ahbabım vardı, çok lakıyat bir kerataydı yahu! -Enis [Artık tanıştığımıza göre, birbirimize ismimizle hitap edebiliriz. Samimiyet, işin içine luabalilik karışmıyorsa, güzeldir.]) Bundan ötürü bu yöntemle anlam yaratma; sonu gelmeyen bir rahatlama ve boşluğa düşme döngüsünü getirir. Bilimadamı ya da sanatçı, yarattığı anlam kaçınılmaz olarak elinde parçalanmaya başlayınca yeni bir üretme sürecine girer. (Yeni çay ürettim müdürüm, taptazecik, tavşan kanı! -Süper Çaycı Ramiz)

Oysa bu ayaklardan ikincisi, bir başka özneyle anlam yaratmak yukarıda anılan ilk hale göre daha süreklidir. Bu sürekliliği sağlayan, karşımızda anlam yaratma ihtiyacı duyan bir başka öznenin bulunmasıdır. (Ramiz, bir başka öznesin demem kırarım gururunu! Getir bi' demli çay bakalım!) Bu bütün hadiseyi çetrefilli bir "ilişki" durumuna getirir. Çünkü anlam yaratma süreci bir eser ortaya koymak gibi dar ve tek yönlü bir çerçevede değil, bir başka "irade"nin eşit şekilde için işine girdiği, sonu -eser yaratımındaki ereksellikle kıyaslanamayacak kadar- belirsiz ve uzun vadeye yayılan bir etkileşim halidir. (Ohhhh, mis gibi!)

...

Eserin yaratısına ve alıcısına (okuyucu, izleyici vb.) karşı iradesiz oluşu ilk ayağın ana teması iken, ikincide öteki-öznenin iradesi vardır. İradelerin lakayıt oluşları arasında bir geçişkenlik mümkün ise; bu eserin özneleşmesiyle değil, öznenin lakayıt hale gelmesiyle mümkün olabilir. Sözgelimi; Leyla ile Mecnun hikayesinde, Mecnun'un çöllere düşüp Leyla'dan geçmesi ve onu tanımaması; Mecnun'un iki öznenin işin içinde olduğu bir anlam sürecini yukarıda andığım ilk yönteme çevirmiş olması demektir. Mecnun (Veee Mecnun rolünde, er genç kızın ülyası Ramiiizz!) , Leyla'nın "irade"sini düzleştirerek Leyla'yı nesneleştirmiş ve onun anlam yaratma sürecindeki etkileşim becerisini iptal ederek aşkını bir "eser" haline getirmiştir. (Ben filmini izledim bunun, çok romantikti! -Blog Yazım ve Yayım yardımcısı Gülbahar Çedene)

Bu durum, aşk / çocuk / dostlukla, yani bir diğer özneyle birlikte anlam yaratma çabasının en büyük risklerinden birisidir. Karşımızdakinin iradi desteğini alamadığımız durumda onu nesneleştirip, eylemsiz ve etkisiz bir şekilde (aynen defter arasına konulan gül yaprağı gibi) saklarız. Bu şekilde içinde bulunduğumuz o koskoca anlamsız evrene karşı yaptığımız mücadeleyi asla kaybetmeyeceğimiz, "anlam"ı koruyacağımızı zannederiz. Bundan dolayı ister aşk ister dostluk olsun, her ilişki bir diğer öznenin tanımlanması ve vakumlanarak saklanması tehlikesini barındırır.

Öteki-öznenin anlam yaratma isteği ile uyuşma olduğu durumlarda iki özne birbirlerine karşı lakayıt değillerdir. Etki ve tepki, bir eseri yaratma sürecinde yaratılabilecek anlama göre hareketli, değişken ve belirsizdir. Bir eser, "sonsuza kadar kalma" iddiasıyla özel bir doyum sağlıyorsa; bir özneyle anlam yaratmak da iradelerarası uyumluluğun doyumunu, bir başkasıyla bütünleşmenin keyfini yaratır. Bu bütünleşme, gündelik ikincil ilişkilerden ne kadar farklı ve yoğun ise uyumluluk ve anlam yaratma da o kadar kuvvetli olur...

Burada kastedilen uyumla, her konuda anlaşmak ve iyi geçinmek değil; iki öznenin birbirlerine "bulaşma" istekleri kastedilmektedir. Sözgelimi büyük kavgalar da, her iki taraf da kavga etme isteği duyacak kadar birbirlerine bulaşmışlarsa, aynı uyumluluk içinde değerlendirilebilirler. Fakat taraflardan birisi kavga etmeye yönelmişken, diğeri buna karşı tepki vermiyorsa -yani lakayıt kalıyorsa- bir başka özneyle anlam yaratma çabası yıkılmış, boşa çıkmış demektir...

Kubrick söyleşinin en sonunda şöyle diyor: "Karanlığın büyüklüğüne karşın, kendi ışığımızı sağlamalıyız."

Belki de kendi kendimize yarattığımız bu cılız ışık, şu lakayıt evreni bilebilme yolunda sahip olduğumuz yegane kaynaktır.

...

Sevgili Okurlarımız,

İlk başta yazarlara kızgınlığımdan dolayı sert çıkmış görünebilirim.Aslında yufka yürekli bir insanım, karıncayı bile incitmem! Öyle ki çocukken kurban bayramlarında Kınalı Minnoş'un (her yıl aldığımız koyuna aynı adı verirdim) kesilmesine bile dayanamazdım!

Sözü uzatmayayım, sizinle tanışmış olmaktan dolayı mutluluk duyuyorum. Bu nahoş vesilenin, blogun sahne arkasında olan insanları (Bendeniz Enis Karamalafatoğlu, sekreterimiz Gülbahar Çedene ve çaycımız Ramiz İncesarar) okuyucuyla buluşturmak gibi güzel bir sonuca yol açmasından da ayrıca onur duydum.

Bu maddeyi çaycımız Ramiz'in yoğun ısrarları (ve SGK tehditi) neticesinde bir Trakya türküsüyle bitiriyoruz. Bu türkünün ve 1982 yılbaşının kendisinde önemli anıları varmış.

Esen kalın değerli okuyucularımız.

Garip

2010-07-08T12:37:00.005+03:00

Arapça. Sıfat

1- Kimi kimsesi ve neyi neşesi olmayan, ordinaryus zavallı, fahri andavallı. Örnek: "'Ben bir garip keloğlanım/Eşeğimin yok palanı/Varım yoğum doğruluktur/Hiç de sevmem ben yalanı' dizelerinde Keloğlan'ın garipliğinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?"

2- Yabana gitmiş/atılmış ama yabanlaşamamış, kendi kafasına sıçmayı adet edinmiş gurbet kuşu, elgin. Örnek: "Erol Elgin 'Bu mezarda bir garip var' türküsünü yorumlarken de garip bir şirinlikle gülümser miydi acaba?"

3- Normal diye tabir edilen ortalamanın ziyadesiyle dışında yer aldığı için insanda dehşetengiz duyguların doğmasına yol açan, acayip, tuhaf. Örnek: "Bir tuhafiyeciye gidip kuzey ışığı isteyen bir insana neden garip garip bakılır anlamış değilim, Cemil Abi!"

4- Uzun bir şaşkınlık ifadesi. Örnek: "Demek Finlandiya'da bütün ovalara gece Haymına Ovası deniyor ha? Garip!"

5- Dokunaklı, hüzünlü, ağlamcık ağızlı. Örnek: "Hani ıssız bir yoldaaan geçerken, bu mezarda bir garip var, şu mezarda bir garip var, işteeee öyle birşey!"

Bugün gazeteler bir tartışmayı gündeme taşıdılar: Söylenceye göre; Orion takımyıldızında yer alan kırmızı zeballa Betelgeuse yıldızı, enerjisi biten büyük yıldızların başına geldiği üzere bir patlamayla süpernovaya dönüşecek. Bu bombastikleşmenin gerçekleştiği 5-6 haftalık süre boyunca dünya iki güneşe sahipmiş gibi aydınlanacak, dünyanın bazı bölgelerinde aynen kutuplara yakın yerlerde olduğu gibi "beyaz geceler" yaşanırken, bazı bölgelerde de günler 2-3 saat uzayacak.

Bilimkurgu filmlerinin basmakalıp bir araç olarak kullandığı üç beş güneşli gezegenleri gördüğünde manzara karşısında dehşete kapılanlardanız, gariplikle uyarılan garip insanlardan birisi olarak, bu kozmik olay size iyi gelecek; damarlarınızı açacak; nöronlarınızı ateşleyecek; sağda solda "Abi ya çok ilginç değil mi?" diye gereksiz konuşmanızı ve ortamlardan dışlanmanızı sağlayacak demektir.

'Garip' denilen durum, gündelik hayatını normallik uzlaşmasına dayamış insanlara sınırsız olasılıklara sahip evrenin attığı bir şamardır. Görmeye, duymaya, hissetmeye alıştığımız gerçekliğin dışından gelen bu özel durum, kişinin zihin haritasının ölçeğine göre, yaşadığı dehşetin / büyülenmenin şiddetini belirler. Bu sebeple garip, 'gaip'in tam göbeciğindeki "r"yi bularak gıyâbtan kurtulması ve kendini gerçekleşmesidir.

Bu vaziyet ortaya çıkarken o vakte kadar "gerçeklik" adı altında paketlediği deneyimlerden farklı bir durumu kucağında buna şaşkın bünye, bilimsel adı Ne Bok Yiyeceğiz Şimdi Sendromu olan bir belirsizlik dönemi yaşar. Yaşanan bu anormalliğe verilen tepki ise, hayatta kalma içgüdüsünün bir tezahürü olarak, o garipliği fırlatıp atmaktır. Yeniden, bildiği, güvenli sulara dönmeye çabalayan insan evladı bunu başarabilirse, pişkin bir "ya çok garip bir şey oldu!" haline döner. Diğeri seçenek (belirsizliğin uzaması) zaten sarsıcı, tedirgin edici, hatta kimi zamanlar delirticidir. Fiziksel ve ruhsal anlamda güvenli bir barınağı olmayan hayvan, gündelik hayatı için gerekli işlevselliği yerine getiremez; tedirgin bir ruh haliyle, "Lan noluyo lan, sakata gelmeyelim lan!" deyip durduğu için hiçbir işi hakkıyla yapamaz. (Bu yazının kötü oluşunun bahanesini ne de güzel hazırladık değil mi, sayın gündelikçiler?)

Mevzu o değil, ama vaziyetler için geçerli olan bertaraf mekanizmasının, garip olarak adlandırılan insanlar için de işlemesine ne demeli, pek muhterem keloğlanlar?

Bilinen ve kabul edilenin dışında olma hali, çoğu zaman hor görülmeyi, reddedilmeyi, dış(kı)lanmayı -tehdit oluşturmayacak kadar zayıf görülme mevzubahis ise acımayı- getirir. Bunun en kaymaklı örneği diyebileceğimiz, "gariban" kelimesi, Arapça'nın Farsça ek almış şekline denk düşmesi ve zihninde sadece elli kelime dolanan bir toplumun kendilerinden olamayacak kadar tuhaf / tutunamamış bireylere yakıştırdıkları bir ünvan olması itibariyle eğlencelidir. Çünkü bu melezleme kelime, "garip insanlar"a karşı gösterdiğimiz tavrın yekpare olmadığını, daha ziyade güç dengesi ile ilintili olduğunu gösterir.

Kendimizden aşağıda gördüğümüz ve acıma hissiyle yaklaştığımız garip bireylere gariban derken; kendimizden yukarı gördüğümüz garip bireylere saygıyla yaklaşırız. Kendimize denk gördüklerimizi ise, toplumsal kabullerimiz doğrultusunda nush-tekbir-kötek kullanarak yanımıza çekmeye çalışır; başaramazsak cezalandırırız. Kız Ayşe (İstanbul'daki Elmadağ semtinin meşhur, eşcinsel çöp toplayıcısı ve evsizi) garibandır, Zeki Müren idoldür, kendi arkadaşımız/oğlumuz/kardeşimiz ise dayaklık! Eşcinsel şarkıcının yılan dansıyla coşan bahtsız ev kadınları, kendi çevrelerindeki bir insanda görülebilecek bu "garip"liğe, yavşamış silikon dudakları hakkında yorum yaptıkları sanatçıya sergiledikleri anlayışı göstermezler.

Toplumun Üçyüzlülüğü dediğimiz bu kavrama göre; en saftirik bulduğunuz ev kadını bile, nüfusbilimin meşhur normal/anormal eğrisini içselleştirmiş; kendisi gibi "normal" olanın sürekliliğiyle, garip tekil örneklerle kendini gösteren "anormal"in pıtırcıklığı arasındaki ayrımı yapmıştır: Kendi başına gelmediği ve sayısal azınlığı koruduğu sürece garip insanların varlığı tehlikeli değildir. Aksine "normal"in referans noktalarının işaretlenmesi, bu alanın doğrulanması ve sürekli üretilmesi için "garip"in varlığı gereklidir.

Bunun karşılığında "garip", kendisine bırakılan alanın genişliği ve karşısında tehdidin içeriğe göre, varlığını sinerek sürdürme, sanat ya da şiddet aracılığıyla karşı koyma tepkileri verir.

Halihazırda yoğurtsuz bir haydari gibi hissedenler, 27 yaşında dünyadan ayrılan Morrison'ın yazdığı, The Doors'un People Are Strange şarkısında anlatılan garip insanın / garibanın ruh haline aşinadırlar:

Gariptir insanlar hacı, eğer sen garibansan
Sakilleşir suratlar, sapın göze batanıysan
İtilmişsen kaşar gibi görünür bütün hatunlar
Kafan bozuk olduğunda çekilmez olur yollar

Garipsen eğer
Kafana gökten yağmur yerine,
Nah kolum kadar moloz düşer!
Garipsen eğer
Her insan evladı suratına bakıp,
Hiç düşünmeden siktir çeker!
Garipsen eğer
Garipsen eğer
Garipsen eğer

Garip hissetmekle başlayıp, garip olmakla sürdürdüğümüz programımızın sonuna gelmiş bulunuyoruz.

"Vidyo, radyo sıtarını sıttı" düsturunu garip bulan bir neslin temsilcisi olarak, The Doors'tan memleket torpaklarına dönüp, bu maddeyi Edip Akbayram'ın radyo kıvamında bir vidmiyosuyla bitirelim mi?

Yazımda ve yayımda emeği geçen bütün Kafa Yolları Haritası çalışanları adına, garip kalın, garipliklerle kalın diyoruz.

Vicdan

2010-06-25T12:09:00.008+03:00

Arapça. İsim

- İnsanı hissettikleri ve yaptıkları hakkında değerlendirme ve yargılama yapmaya iten, böylelikle aynı benlik yatağını paylaşan 'doğru' ile 'yanlış' arasına keskin bir kılıç konmasını sağlayan içsel duygu ve bilgi bütünü, bulunç. Örnek: "Güzel Türkçemizdeki bu muhteşem uyarlamalar bize Bülent Arınç'ın en azından dilsel anlamda 'arınılan' bir insan olduğunu gösteriyor, di mi Emilç Abi?"

Daha önce şerefsiz maddesinde de bahsi geçtiği üzere vicdan, insan evladının içinde -öteki insanlarla kurduğu ilişkiler konusunda- işleyen manuel portakallı bir süreçtir. Bize "doğru"nun ne olduğunu fısıldayan içsesimiz sayesinde diğer insanlarla eşduyum (Empati, empati! Boş yere sözlük karıştırmayın!) içine girer; bu sayede onları üzmemeyi, incitmemeyi, kafalarını yarmamayı başarırız.

Öyle ki uygar insanlar olarak kimi zaman eylemlerimizi, kimi zamansa eyleme dönüşmemiş duygu ve düşüncelerimizi vicdan süzgeçinden geçirir; başkalarına "içimizdeki hayvan"ın posasından arındırılmış cillopesk bir bünye sunmaktan ötürü mest olmuş süperegomuzla, karşımıza yeni dallamalıklar çıkana kadar, huzur içinde yaşarız.

Peki bu süzgeç nereden gelmiştir? Yapısı nedir? Deliklerin büyüklüğü ve aralıkları her insanda aynı mıdır?

Hinduizm'e göre vicdan, balans ayarı karma tarafından yapılan, her yeniden doğuşla gelişen, iyi ve kötüye dair bir bilgidir. İnsanların başına gelen kötü bir olayı karmanın sistemi dengelemesidir; bundan kurtulmanın yolu da önceki tekabülden doğan borcu ödeyip iyi işler yapmaya çalışmaktır. Kısaca bu hayatınızda şanssız bir bedevi iseniz, bir öncekinde vicdansız bir kutup ayısı olmuşsunuz demektir.

Tek hatlı dinlerde ise vicdan, insana hat kullanım bedeli gibi doğduğu anda verilir; hesap kesim tarihinden sonra da genel kuralları ruhban sınıfı tarafından konmuş ilkelere uygun davranıp davranmamanıza göre cezanız kesilir. Avrupa dillerinde vicdanın karşılığı olan conscience ( Latince conscientia: con - "ile" ve scientia - "bilgi"), "insanın kendi içini bilmesi, doğruluk ve ahlak duygusuna sahip olması" anlamına gelir.

Avrupa'nın "doğruyu bilmek" vurgusuna Araplar, "doğruyu bulmak" ile karşılık vermişlerdir. Zira vicdan, Arapça "bulmak" anlamına gelir ve "vecd" (bulma, kalpten perdenin kalkmasıyla Allah'ın varlığına müşahade etme) , "vücud" (varoluş, varoldu, buldu), "vâcid" (Allah'ın 99 isminden biri: Var olan ve her şeyi var eden, istediğini istediği an bulan) ile aynı kökten (v-c-d) türemiştir. Vicdanın sezon finali olan takva ise, "doğruyu bularak kötülüklerden sakınma"yı ifade eder.

Bu noktada Avrupa'nın daha dogmatik ve kesin bir inanışı temsil etmesini (bilmek), Arapların ise daha belirsiz, kişinin kendi çabasına bağlı olanaklara yaslanmasını (bulmak); Avrupalı'nın evine su taşıyacağı çeşmenin köy meydanında olduğunu bilmesine, Araplarınsa çölde su çıkacak yeri bulmak zorunda oluşlarına bağlayabiliriz. Ha, bu yorum doğru olur mu? Olsa ne, olmasa ne; nasılsa suyumuzu şehir şebekesinden alıyoruz!

Aydınlanma'yla beraber vicdan üzerindeki bu "bilinç" ve "bulunç" kavramsallabaştırması, mutlaklığı sorgulanan ama vazgeçilmezliği onaylanan bir bakış açısı kazandı. Her ne kadar, iyi işleyen bir toplum olmak için vicdanın gerekliliğine vurgu yapılsa da; "Hacım, madem bu kadar aydınlandık; kamusal meseleleri yöneticilerin vicdanlarına bırakmayalım" diyenler yüzünden yeni yeni kanun ve kurallar icat edildi. Avrupa'da kamusal alan bireysel vicdandan kurtarıldığı sıralarda Doğu'da geniş çaplı bir akıl kesintisi yaşanıyordu. Bu yüzden Türkiye gibi bu derse iyi çalışamayan ülkeler hala bireylerin vicdanlarındaki "asıp kesme"lerle yönetiliyorlar. Kaldı ki demokrasi, oy kullanarak temsilci seçmek değil; kamusal alanın külliyen o temsilcilerin vicdanlarına terk edilmemesi, yani her toplumsal sınıftan insanın özgürlüklerinin garanti altına alındığı bir sözleşmenin yapılması ve sürdürülmesidir. (Lan tartışma programı lafı oldu yeminle, tü tü tü!)

Vicdan meselesine daha nesnel gözle bakanlar da olmadı değil! İnci dedesi kılıklı Darwin, her zaman yaptığı üzere vicdan konusunda da bütün insanlığı rahatsız edecek derecede geçerli tespitlerde bulundu. Buna göre, insanların içgüdüleriyle, içlerinde bulundukları ailenin, cemaatin ya da toplumun çıkarlarının çatışması uzun vadede türün devamına zarar verecektir. Bu nedenle içinde bulunduğumuz topluluk için kötü olanı baskılar, içimizde onun varolmasından dolayı utanç ve suçluluk duyarız. Vicdan tam da bu topluluk otobanında, öteki insanlarda bize yönelik bir korku ya da ayıplama oluşturmamak için ortaya çıkan hız tümseği, bizim de kimi zaman yaya olduğumuzu hatırlatan eşduyum uyarı levhasıdır. Darwin'e göre, "vicdan duygusundan yoksun olan insanların (psikopatlar, sosyopatlar, narsistler) sık sık 'kötü' işler yapmalarının nedeni budur."

Darwin vicdansızların diğer insanlara neden daha çekici geldiklerini açıkladı mı bilmiyoruz, ama sinema tarihindeki en karizmatik vicdansızların Orson Welles'in canlandırdığı karakterlerden çıktığı söylemek gerekir. Sözgelimi, Üçüncü Adam filminde Welles, II.Dünya Savaşı sırasında ticaretini yaptığı çakma penisilin yüzünden insanların ölmesine yol açan; bu yüzden de güvenlik kuvvetleri ve Viyana Filarmoni Orkestrası'ndan fellik fellik kaçmak zorunda kalan gizemli bir göt (Harry Lime) rolündedir. Cümle alem onun öldüğünü zannederken, Lime durumu çakozlayan eski bir arkadaşıyla (Martins) bir lunaparkta buluşur. Bindikleri dönmedolap yükseldikçe aşağıdaki insanlar daha küçük, ikilinin muhabbeti ise daha büyük görünmeye başlar.

Martins: Kurbanlarını hiç gördün mü?
Lime: Bu tür işlerde iyi olmadığımı bilirsin. Kurbanlar? Bu kadar arabesk olma! Aşağıya bak ve söyle bakalım, bu önemsiz noktalardan herhangi birinin sonsuza dek durmasına harbiden üzülür müydün? Duran her nokta için sana yirmi bin gayme önerseydim moruk, bak harbi ol, paramla seni satın alamayacağımı mı söylerdin, yoksa kaç noktayı harcayabileceğinin hesabını mı yapmaya başlardın? Gelir vergisinden muaf, moruk! Gelir vergisinden muaf -bugünlerde para biriktirmenin tek yolu da bu zaten!

KYH bir yazıya ilk kez video alıyor; hatta bununla da kalmıyor, İngilizcesi pek iyi olmayan ama İspanyolca öğrenmeye çalışan okurlar için, videoyu İspanyolca altyazılı yayınlıyor!; siz aşağıdaki videodan, meşhur 'guguk kuşu' tiradının da olduğu bu sahneyi izlerken, biz de yarım kaldığımız muhasebemize devam edelim.

[Youtube açamayanlar buradan da izleyebilirler. Film çok sararsa tamamı nah burada]

Nasıl iyi mi?

Dikkat buyurursanız; Harry Lime karakteri yaptıkları için hiçbir suçluluk duymayan, "Valla şeytana uydum abi!" yalanına sığınmayacak kadar kötülüğüyle barışık bir insandır. Bu sahnede göremediğiniz ise, Lime'in filmin esas kızına (Anna Schmidt) duyduğu ilgi yüzünden, yukarıda anılan kişilik bozukluklarının emaresi bir nümerolu olan hissizliği (apati) taşıyıp taşımadığı sorusudur. Ancak bu sorunun yanıtı ne olursa olsun, Lime karakteri süzgeçsizdir!

Bu gruplar dışında kalan insanlar ise deliklerin büyüklüğüne ve çay servisi yapma sıklığına göre, tıkanan ve temizlenmesi gereken süzgeçleri taşırlar ve arada bir vicdan muhasebesi yaparlar. Aranızda "İyi güzel de aga, vicdan muhasebesi nasıl yapılır bilmiyorum!" diyen kaçışlı bünyelere, bir muhasebe yapmak için öncelikle işletme sahibi olmak gerektiği söylenebilir. Neticede "Benim dükkanım yok, götürü usul çalışıyorum, denk geleni götürürüm!" türünden bayat bir espriyle karşılık verecekseniz, gelir - gider hesabı yapmanız mümkün değildir.

Bir maddeyi daha eda etmenin vicdanı rahatlığını yaşayan Kafa Yolları Haritası, siz değerli okuyucularına şokellalı top model kıvamında bir kıyak yapıyor: "Vicdan testisi, benlik yolunda kırılır" diyerek, size evde çözebileceğiniz ve kendi başınıza başka konularla ("Sıraya kaynak yapmak", "Eşinizi/sevgilinizi aldatmak", "Bir arkadaşınıza olan borcunuzu ödememek" vb.) çeşitlendirebileceğiz bir test sunuyor.

Vicdan Testisi

İsrail güçlerinin, Filistinliler'e yardım malzemesi götüren Mavi Marmara'ya yaptıkları saldırıyı ve 9 kişiyi öldürmelerini düşünün. Ardından denklemde küçük bir yer değişikliği yaparak Filistinlilerin Yahudi, İsrail'in de Müslüman olduğunu varsayın: Gazze'nin patronu, faşizan bir Müslüman devlet ve oraya sıkıştırılmış halk ise İsrailliler olsa...

1- Yine de böyle bir organizasyon düzenler miydiniz? O gemiye binip yardıma gider miydiniz? (Organizasyonlu Soru)

2- Bu eylemi hala terörist bir eylem olarak kınar mıydınız? (Mutedilli Soru)

3- Bölgede İslami örgütlerinin gerçekleştirdiği İsrailli sivillere yönelik saldırılardan ya da daha genel olarak İslam adına yapılan terörist eylemlerden elem duydunuz mu? (Polemikli Soru)

4- Bu ülkede son 60 yıldır belirli siyasi görüşlere sahip olan ya da belirli coğrafyada yaşayan insanlar işkenceden geçirilirken, kaza kurşunları ya da faili meçhullerle öldürülürken sesinizi çıkardınız mı? Yoksa insan hakları ve devlet terörü, konu sadece "sizinkiler" olunca mı aklınıza geliyor? (Darbeli Soru)

Yanıtların çoğu "Evet" ise: Şahane bir insansınız. Sizi görenlerde sarılma ve mıncırma hisleri uyandırıyorsunuz. (Yeminle!)

Yanıtların çoğu "Hayır" ise: Tebrikler, tam bir fanatiksiniz! Filistin'e gidecek gemilere sezonluk kombine biletinizi adresinize yolluyoruz.

"Evet" ve "Hayır" eşit ise: İkircikli eşek seni! Telafi sınavına iyi çalışırsan kanaat notuyla dersten geçebilirsin.

Din

2010-05-20T12:12:00.013+03:00

Arapça. İsim

1- Türkçe Tengri adında toplanabilecek yaratıcılara (Tanrı, Allah, Yehova, Gaia, Dues, İşvara, Krişna, God, Eidur Gudjohnsen, Şeftali, vb.), doğanın üstünde ve altında olduğuna inanılan ama görülemeyen güçlere, çepçeşitli ve çetçetrefil kutsal varlıklara inanmayı ve tapınmayı sistemleştiren toplumsal kuruma, o kurumun kurum kurum kurularak dayattığı sembollerine, törelerine, ayinlerine ve adetlerine verilen isim, diyanet, dinayet. Örnek: "Bütün dinlerin ortak özelliği, aslında Mangal dininin çarpıtılmış yorumları olmalarıdır."

2- Hicaz mecazı. İnsan evladının çok inanıp bağlandığı, bir hezeyan dahilinde uğruna ormanlar ve tarlalar yaktığı kült, kültigin, inanç, ülkü. Örnek: "Sana din satmaya kalkanların derdini öte dünya zannetme; onların dini imanı bu dünyadır!"

3- Bir gram ağırlığındaki bir kütlenin hızını, saniyede 1 santimetre arttırmak için gerekli olan kuvvet, 1 g.cm/s2. Örnek: "Din konusunda karmaşık fikirlere sahip olan Newton'dan sonra din-dışı 'dyne'in anlamı o kadar çok değişti ki, Cemil Abi!"

İçinizde "Hacım, kırk yıllık dindarım Mangal dini diye bir şey duymadım" diyenlerın olmasının nedeni, Mangal dininin (Mangalizm ya da Mangalcılık) kutsal kitabı olan Biblia Sacra Barbequa'nın giriş ayetinde, "Her kim bu dinden başkalarına bahseder, işte o mangalın yedi kat dibinde soğanlarla beraber cayır cayır yanacaktır!" ifadesinin geçmesidir. Mangalın Kutsal Kitabı ilk ayetteki ilahi çelişkiyle (paradoxa divina) kendini imha eden nadir eserlerden birisidir.

Eminiz ki tek inananı, kitabın indiği peygamber olan bir din, kepçe kulaklarımıza tuhaf gelecektir. Çünkü, bildiğimiz anlamda antik bir markalaşma çabası olarak adlandırılabilen "din" (birkaç istisna dışında) PR çalışmasına bağlı olan açgözlü bir virüstür ve kitleye yayılma, onları kendine bağlama ihtiyacı duyar. Zaten böyle olmasa, Mangal dini imansız bir mangala düşmez; diğer dinlerin paranoid şizofren peygamberlerinin aksine, kendi peygamberini közlemez, onu Tanrı katına kadar yüceltirdi.

Oysa kendi dogmalarını çok ciddiye alan dinler, yayılma fikrine sıkı sıkıya bağlanmayı vazgeçilmez bir misyon olarak görürler. Ancak yayılma-dışlama arasındaki paradoksa dayanan bu görünüm tam anlamıyla doğru sayılmaz: Herkes "biz" olursa, "biz"in anlamı çökecektir. Bu yüzden cihada girmeye değecek sayıda kafire, zındığa, sapığa her zaman ihtiyaç vardır ve yekünde bu sayı korunacaktır.

Kendi tuzlarını kurutma derdini "Tanrı böyle emrediyor" diye çarpıtan ruhban sınıflarının çıkardıkları din savaşları yüzünden katledilenlerin, dışlananların, sürülenlerin çetelesini tutmaya kalktığımızda, karşımıza dinin insanlık tarihini anlama konusunda bize yönelteceği kaçınılmaz soruyla karşılaşırız: Dinler, Tanrı'nın kayıtsız şartsız hakimiyeti altında insanların kardeşliğini savunmalarına karşın, neden çağlar boyunca insanların birbirlerini boğazlamalarına yol açmışlardır?

Bu sorunun yanıtı, tüm kültürel kılıflar bir yana bırakıldığında, insan evladının tarih boyunca ne için kavga ettiğinde yatar. Beyni 1 'dyne'lik bir kuvvetle, dürüst ve insaflı çalışan bir insan, tüm kavgamızın aslında artı değeri kimin, hangi kriterler doğrultusunda paylaşacağına yönelik olduğunu itiraf edecektir. Adına insanlık dediğimiz hayvan cemaati, parsayı kırışmak için birilerine "Gözümsün!", diğerlerine "Götümsün!" demek zorundadır(!)

Din dediğimiz kurum, kabul edin etmeyin, bu dışlama mekanizmalarının en güçlülerinden biridir. Bu fanatizm reaktörü, en ufak ayrımları bile büyütmesi babında futbol taraftarlığı ve siyasi parti tutuculuğuna benzer. Bir kurumun fanatik bir dışlama mekanizması olup olmadığını anlamak için aşağıdaki kriterlere bakmak yeterlidir:

1- Bir kütlenin hızını, saniyede 1 santimetre arttırmak için gerekli olan kuvveti tanımlama; kısaca kitleyi gaza getirerek harekete geçirme. ("Allah Allah deyip geçti, Genç Osman hey hey!")

2- Organizasyonun döner sermayesinden doğan nemayı sömüren yöneticiler/ruhban sınıfı. (Cennet tapusu veya fahiş kombine bileti satışı)

3- Dönemsel şüphelerin ("CHP'ye inanmıyorum ama bir Atatürk var!") yenilmesi ve inancın bu süreçten daha güçlü çıkması.("Kılıçdaroğlu gelecek, CHP kurtulacak!").

4- "Doğru" ve "güzel"i korumak için "öteki" ile cihada tutuşma. ("Elimizde falçatalar, Kadıköy'e gelen Galatasaraylılar'ı arıyoruz!")

"Bizden olanlar" (Doğru yolu bulanlar) ve "bizden olmayanlar" (Sapkınlar) ayrımını berraklaştırma konusunda en geçerli kriterlerden biri olduğu için; dindar insanlar, sevdiklerini kendi dinlerinin dogmaları içine çekmeye çalışırlar. Çünkü bu 'zealot' hali, hem bu dünyadaki rezaleti, hem de öte dünyadaki zelaleti engelleyecektir. Bu misyonerlik faaliyeti, "Benim inandığım şey en bi' harbidir, en bi' doğrudur; geri kalanlar var ya, resmen sıçtı!" söylemi sayesinde, faşizmin tepesine dikilen tüydür!

İşte bu nokta, aslında kimi tasavvuf ehline göre, sofu dindarların kibre düştükleri anı gösterir. Zira asıl cihad insanın kendi nefsine karşı verdiğidir. Sen kendi şeytanınla kavgaya tutuşmuşsan, başkasının şeytanını recme kalkmaz; onları hata yaptıkları için yargılamazsın. Bu yüzden kendi inancını, kendi yaşayışını, kendi algılayışını, bunları paylaşmayan insanlarınkine göre üstün görmek, kudretini her an / her yerde olmasıyla tescil ettiğine inanılan Tanrı'nın (hakikatin) üstünü örtmek demektir. Bunun dini literatürdeki karşılığı ise, küfürdür!

Kendinden görmediğinin inancına "patates dini" dersen, Avrupalı senin dinine "vahşi ve çağ dışı" dediğinde ne yanıt vereceksin?

Bugün bir Galatasaraylı'ya "Size zamanında 6 tane takmıştık hacı!" dediğinde, adam seninle "Biz de UEFA Kupası'nı aldık, siz 30 yıldır Türkiye Kupası'nı göremiyorsunuz!" diye dalga geçerse hangi kovuğa saklanacaksın?

Behey şuursuz, insana sormazlar mı, "Hakikat dini budur diye tepeme çıkıyorsun; ama Japonya'da doğmuş olsan, "aklınla" Müslüman olmayı mı seçecektin, yoksa dedelerinin dinini mi sürdürecektin?" diye!

İşte fanatizmin düştüğü en büyük yanılgı, insanlığı bir bellemek yerine, farklılıklar arasında kademe icat etmeye çalışması; sonra da özünde çıkar kavgasına (kaynakların ve artı değerin paylaşımı için gruplaşma) dayanan bu ikiliği varoluşun vazgeçilmez özü olarak görmesidir. Bu kitlesel hezeyanda kaçınılmaz olarak biçem (tapınma adetleri ve söylem uslübu), içeriğin (tapılan) çanına ot tıkar; kardeşlik mesajları verdiği için "özünde iyi" olarak nitelenen kült, kendi çıkarlarına meşru bir kılıf bulmanın keyfiyle gevrek gevrek sırıtan, özel bir egemen sınıfın elinde künt bir bıçağa döner. İnsan türünün hala akıldan bu kadar uzak olması, dünyanın yönetimini duyguları sömürme ve manipüle etme konusunda yetkinleşmiş açgözlü kan emicilere bırakması ne kadar da ilginç, öyle değil mi pek aziz okuyucular?

Dindar insanların, inançlarını ultra beyazlatmak için kullandıkları "Dinimiz özünde iyi ama bunlar çarpıtıyorlar" mazereti, bütün ülküler için ortak bir sorunu anlatır: Bir makine yıllardır hatalı üretim yapıyorsa, makineyi kurcalamak yerine, suçu birbirlerinin halefi olan ustabaşılara atmak ne kadar doğrudur? İki futbol takımının başkanlarının ya da amigolarının tavırları, taraftarları ateşleme gücüne sahip olsa da, "ezeli rekabet" kavramını nasıl çöpe atabilirsiniz? Futbolu endüstriye, sahayı da savaş alanına döndüren, taraftarlar arasında derin bir nefret üreten bu zihniyetin; dini ticarete, dünyayı mezbahaya, insanları mücahite döndüren dinden farkı nedir? (Vice versa.)

Mangal dininin kafiri olup ateşte yanma riskini göze alarak, maddeyi bu gariban dinin kutsal kitabının ilk ayetleriyle bitirirken; taze bir din olan Kilgoreyenliğe de bu zorlu macerasında başarılar diliyor, dinler arasında bu sezonun Bursaspor'u olmasını ümit ettiğimizi ifade ediyoruz.

BIBLIA SACRA BARBEQUA

Genesis (Ateşe Düşen İlk Yağ Damlası)

Önce köz vardı!

Ortamda canı sıkılan Mangal Tanrısı döşten köfte yaptı. Sonra da kaburgayı mangal için marine etti. İlkine erkek, ikincisine kadın dedi. Tavuk kanadına ilk başta "Sen bir meleksin!" dese de, sonra hatasını fark etti. Mangal Tanrısı, kendini bağışlayandır.

Sonra onlara dedi ki; ister köfte ister kaburga ister tavuk kanadı olun, hepiniz nazarımda aynısınız, hepiniz 'bir'siniz! Aynı mangalın üstünde cozurdayan mezelersiniz. İşte bu yüzden akıllı olun oğlum, kavga etmeyin; mümkünse birbirinizi sevin! Çünkü gerçek sevgi köftenin köfteyi, kaburganın kaburgayı, kanadın kanadı sevmesi değildir!

Gerçek sevgi, kendi köfteliğini unutup, bir kaburga gibi hissedebilmektir! Gerçek sevgi, bir köfteye banılan ekmeği kendi üzerine bilmektir! Gerçek sevgi, mangal denilen ıssı metalin üzerine konulan ne olursa olsun onu yaktığını, olgunlaştırdığını sezebilmektir!

Düşün hele; o Mangalyapan, bu kadar çeşidi ateşe salmışsa, neden köfteyi kaburgaya ya da tavuk kanadına üstün tutsun? Sizin kıymetiniz, farklı olarak bir arada, odda yanmanızdır.

İşte bu yüzden Hakk'la, hakkıyla pişen bir parçanın, diğerinden bir üstünlüğü yoktur. Sen pişmesini bilirsen, senden olmayanın da pişmesini anlayabilirsin. Hakk öyle bir hardır ki; evrenin her köşesini, turbo fırın adaletiyle kavurur.

Kim kendi içinde, kendini yakan bir alevi reddedebilir ki? Bir başkasının hararetinin, senin alevinden başka bir kaynaktan geldiğine nasıl inanırsın? 'Bir'liğin delilini görmeme delaletini nasıl adalet diye savunursun?

Sen ham bir köfteysen, o mangaldaki kaburganın kızarmamasını sorgulamak senin neyine? Sen hangi delille, pişip olduğuna kanisin de, tavuk kanadının hamlığından dem vuruyorsun? Ya da hangi akla hizmet, aklığının hamlıktan geldiğini görmeden, ateşten nara dönmüşe kara çalışıyorsun?

İştiyakın çağrısı kulaklarını bulandırmışsa, bu demden bir hakikat nasiplenememişsin demektir. Çünkü etleri kavuran hakikatte budur. Bundan yoksunsan mangaldaki etlere laf etme de çayın demlenmesini bekle! Ya da dön de, pervaneyi yakıp hiçliğe karıştıran aleve bir daha bak! Zira iştiyak, ateştir!

Kalabalığın fitnesine kapılıp teşekküle gireceğine, mangalın harında tefekküre gir!

Her kim bu dinden başkalarına bahseder, işte o mangalın yedi kat dibinde soğanlarla beraber cayır cayır yanacaktır!

Ancak her kim ki bu sözün anlamını bilmez, mangal partisini kaçırıp brokoli salatasından medet umar hale gelsin!

Narsisizm

2010-05-04T01:19:00.018+03:00

Yunan kökenli Frenkçe. İsim

- Bir insanın tüm vaktini kendini sevme işine adaması sonucu, yenilikçi ve yaratıcı yöntemler geliştirerek sevi sektöründe çığır açması, bunu yaparken kendisiyle beraber çevresindeki insanların da ağzına sıçması, özseverlik, özünüsevicilik. Örnek: "Caravaggio'nun Narcissus'unda görünen, gerçek ile yansıma arasındaki ideal benlik fikrini, şenlikli olduğu kadar tekinsiz bulduk, di mi Cemil Abi?"

Yunan mitolojisine göre; bütün genç kızların "Ayol, yumurta gibi bir civan!" diyerek andıkları Narkissus (Narkissos), bir gün ormanda geyik avlamaya gider. Bu sırada bir dağ perisi olan Eko (Echo) onu görür, bir bakışta hastası olur. Ancak Hera tarafından "son sözü" söylemeye lanetlendiğinden, sadece Narkissus'un sözlerini taklit edebilir. ("Ses ses bir ki! Eko, eko! Se... se..."). Ardından kendini gösterip delikanlıya yanaşmaya çalışsa da Narkissus ona yüz vermez. Bunun üzerine Eko, Nemesis'e dua eder. 'Hardcore' bir Gönül Abla olan Tanrıça "Sen kendini üzme kızım" diyerek Narkissus'u lanetlese de Eko aşkından ölür. (Söylenceye göre bir uçurumdan aşağı düşer/atlar. Onun ölümünün ardından bütün uçurumlar yamaçlarındaki konuşmaların 'son söz'lerini tekrar edip dururlar.)

Bir gün gölden su içmeye çalışırken kendi yansımasını gören Narkissus, sudaki yakışıklıyı bir başkası zannedip, "Bebeğim, sevmek için tüm hayatım boyunca senin gibi birisini bekledim!" der ve anında ona karşı bir takım hisler beslemeye başlar. Ancak hayatının aşkının aslında kendisi olduğu anlayınca kederden ölür ve bu lanetli aşkı yüzünden cehennemin en dip seviyesine gider. Bir hayalet olarak gelen ve Narkissus'un cansız bedenini gören Eko bu duruma üzülse de, neticede 'son söz'ü söylemiştir. Narkissus'un öldüğü yerde onun adıyla anılacak olan nergis çiçeği filizlenir.

Suyun-öte-yanı mitolojisini yeniden üreten Roma'da bu hikayenin pek çok farklı sürümü vardır. Ancak bu yorumun peşinden gidecek olarsak, anlatılan hikayede karanlıkta kalan pek çok noktanın olduğunu, hikayedeki bazı önemli olayların üstünün örtüldüğünü görürüz.

5.Boyut programının bir sezonda verdiği kıssadan hisseyi konsantre kıvamda beynimize akıtan bu süpersonik heyecan kasırgası her şeyden önce sadece Narkissus'un değil, Eko'nun hikayesidir. Çünkü Narkissus'un -kelimenin tam anlamıyla- makûs talihi aslında Olimpos'un megalomanı olarak arz-ı endam eden Zeus'un Eko'yu kendi suçuna ortak etmesiyle başlar. Bu kendi sesine aşık olacak kadar güzel avazlı peri kızı, Hera'yı çeşitli oyunlarla oyalamak suretiyle Zeus'un onu aldatmasına yardakçılık etmektedir. Kindar bir kaltak olan Hera, bu katakulliyi öğrendiğinde Eko'ya acayip bozulur ve onu hep 'son sözü' söylemekle lanetler. Hali hazırda konuşma engelli bir periye dönüşen Eko'nun, karşılıksız aşktan dolayı okuduğu lanetin Narkissus'a dokunmasında "Be adam, konuşmayan bir kadın bulmuşsun da; ne istiyorsun, belanı mı arıyorsun! Zaten son sözü her koşulda kadın söyler!" düsturunun etkili olduğu söylenebilir.

Bu acı dolu gelişmeleri fişekleyen suçlu aslında Narkissus ve Eko (narsisizm) değil, Zeus'un (megalomani) ta kendisidir! Bu iki genç asla ulaşamayacakları bir aşka düştükleri için heba olurken, hedonist Zeus gününü gün etmeye devam etmiştir.

Narkissus'un cehennemin dibine giderken Eko'nun ise varlığını hayalet olarak sürdürebilmesi ise ikisinin arasındaki yegane farktan kaynaklanır: Eko sesinin güzelliğinden kaynaklanan özseviciliğinden sesini kaybedince kurtulup, bu sevgiyi bir başka varlığa yöneltmeyi başarmıştır. Narkissus ise kendi varlığının kuyusuna düşmüş, kör kuyularda merdivensiz kalmaktan ancak bir başka varlığın aşkıyla kurtulabileceğini anlayamamıştır. Bu yüzden Narkissus ayakta uyuyan, sersem müptezelin teki olarak gaflet ve dalalet içinde, geriye sadece nergis çiçeğini bırakarak gitmiştir.

Nah işte burada şunu diyebiliriz: Narkissus'un, narkoz ve narkotik ile aynı kökten (narke) türemesi çok makuldur: Çünkü Eski Yunanca'da bu kök, sersemle(ş)me, aptallaşma, uyu(ş)ma anlamlarına gelir. Narkissus, kendi benliğiyle narkoza yatmış bir hergeledir. Kendi aksi onu sersemletmiş, aptallaştırmış; gerçeğe karşı uyuşuk hale getirmiştir. Onun laneti aslında hakikati görememektir: Narkotik benliğinin müptelası olmuş, kendi güzelliğinin uyuşmasından aydığı bir anda, arzusunun imkansızlığını keşfetmiştir!

Megalomani (Zeus) ile narsisizm (Narkissus ve Eko) arasındaki farka dair ipucunu yukarıda vermiştik. Bu ayrıma göre megaloman her daim haklı olduğunu düşünen, sorgusuz, hissiz bir despottur; buna karşın narsist, kimi zaman kendini seven kimi zaman da öfkeyle kendini suçlayan ve yargılayan (ancak asıl derdi her zaman kendi benliği olan) bir romantiktir. Bundan dolayı megalomanlar kanaat önderi olurlar, narsistler ise sanatçı... Bundan dolayı megalomanlar asılırlarken, narsistler intihar ederler. Yöneten olmaya yeltenen sanatçıların (Bkz. Bedri Baykam) ya da sanat eserleriyle ortaya çıkan yönetenlerin (Bkz. Kenan Evren) tehlikeli olmalarının nedeni, içine girdikleri rol karmaşasıdır. [Ne Baykam intihar etti, ne de Evren asıldı.]

Bu iki kategorideki insanların ortak yönleri yok mudur? Vardır tabii ki! İşte bu ortak yanlardan bazıları:

1- İlgileniyormuş gibi gözükseler bile başkalarının duygu ve düşüncelerini önemsemezler. Örnek: "Ne? Seni seviyorum mu dedin? E, bu çok doğal! Daha heyecan verici bir haberin var mı?"

2- Nasıl olduklarından ziyade, nasıl göründüklerine önem verirler. Örnek: "Ben Ruhi Bey nasılım?"

3- Her beş kelimelerinden üçünde "ben" vardır. Örnek: "Ben götümdeki et benini benimsedim!"

4- Büyük başarılar için yaratıldıkları ve özel oldukları sanrısını taşırlar. Bu büyüklük kompleksi, benlik iddiasını öyle kuvvetlendirir ki, 1.tekil şahıs yerine sık sık 1.çoğul şahıs(lar)mış gibi konuşurlar. Örnek: "Biz Kafa Yolları Haritası ailesi olarak anladık ki..."

5- Yumurtayı sivri tarafından kırarlar. Örnek: "Sivri bir insanım, toplum beni anlamıyor!"

Megalomaninin cümle alem için hayra yarar bir özelliği olmasa da, dozunda kullanılan narsisizm her bünye için faydalıdır. Çünkü hayatın getirdiği duygusal ve ticari yıkımlardan kurtulmanın ve ayağa kalkmanın en temiz yolu, kişinin kendini sevmesi ve kendine inanmasıdır. Çünkü; başarı, kendini doğrulayan kehanettir (selffulfilinpırofesi). Yediği her darbeden sonra, "Ben bittim lan!" diyen insandan bir cacık olmaz! Kaldı ki, kendini sevmeyen başkasını sevebilir mi? Kendine güvenmeyen, başkasına güvenebilir mi, a dostlar?

Bu ahval ve şerait altında dahi şunu ifade etmek gerekir: Mevzunun bokunu çıkarmayın!

Narkissus, suda kendi aksine aşık olacağı yerde, Narsisttin Hoca gibi kafayı cur'a ile tütsüleyip, arkadaşı Eko (Ekrem) ile girdiği iddia sonucunda göle maya çalmaya çalışsaydı; belki de bu korkunç kadere doğru sürüklenmeyecek; en fazla kafayı bulduğunda yaktığı hayali ormanlardan dolayı hakkında fıkralar üretilen folklorik bir figür olarak anılacaktı.

Fakt Narkissus'u evrensel anlamda acıklı, Narsisttin Hoca'yı yerel anlamda cacıklı yapan ayrım da budur. Kişinin nereye sapacağı, iç dengelerinin dışsal faktörleri ne derecede markaja aldığına bağlıdır. Vatana millete hayırlı olsun!

Madem narsissizm, kendine yönelmiş libidonun yol açtığı cillopumsu bir özsevicilik demek, o zaman bu maddeyi bir Orhan Gencebay şarkısının şizo-narsistik yorumuyla bitirelim.

Ya Evde Yoksam

Aşkımla ne garip hallere düştüm!
Her şeyim tamam da bir bendim noksan!
Yağmur yaş demeden yollara düştüm,
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Elbisem gündelik, pabucum delik,
Haberim olsa da sobayı yaksam.
Yağmur iliğime geçti üstelik!
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Sarhoşsam kapımı çaldığım anda,
Fahişeler gibi açık saçıksam!
Bir de ufak rakı varsa masamda!
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Bakkala gitmeme lüzum kalmasa,
Durumu anlardım takvime baksam!
Allah vere misafirim olmasa,
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Kıvırcık marulum vardır inşallah;
Bir salata yapsam, bol limon sıksam.
Benim de iştahım iyi maşallah!
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Sabahlara kadar içsem, sevişsem
Ne işe gitsem, ne ayılsam,
Derin bir uykunun dibine düşsem!
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Ne kadar üşüdüm, nasıl acıktım!
İlk önce sıcacık banyoya soksam,
Sanırım şu anda denizden çıktım,
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Yanlış mı aklımda kalmış acaba!
Muhabbet sokağı numara doksan.
Boşa mı gidecek bu kadar çaba!
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Ya yolu kaybettim, ya ben kayboldum!
Ne olur bir yerden karşıma çıksam!
Tepeden tırnağa sırsıklam oldum!
İçim ürperiyor, ya evde yoksam!..

Android: Muadilin İntikamı

2010-04-22T17:35:00.015+03:00

Çıkan Kısmın Özeti: Muhsin Adil. Fitil. Yazıcı şeridi. Amazon ormanları. PUTAMADRE. Mu Uygarlığı. Muhittin Adil.

Okuyucuya Uyarı: Serinin ikincisi her zaman daha sıkıcı olur!

İnsanların kendi muadillerini düşlemeye başlamaları, tarihin tozlu sayfalarında (Yeter Abla tarihi silmeyi hep unutuyor; "Clear searching history" be, kadın!) yerini almış bir mükemmellik hayalidir. İlk örneklerinden son moda uygulamalarına kadar muadilin, insanı angarya işlerden kurtarması, üretim ve hizmetteki insan hatalarını sıfırlaması düşünüldü.

Ancak her şeyden önce bu fantazma, Tanrı'nın insanı kendi suretinde yarattığı inancıyla başladı. Gündelik hayatını kolaylaştırmak için alet yapmaya başlayan insan (homo faber) bir süre sonra işi oyuncağa vurunca (homo ludens) ortaya, "Lan madem ben de kendi çapımda yaratıcıyım, o zaman suretimi yansıtacağım bir alet yapayım ve oyun dışında hiçbir boka yaramasın!" fikri ortaya çıktı.

MÖ 10.yy'da Çin'de, Yen Şi isimli bir makine mühendisinin Kral Mu'ya (Peki kralın adı rastlantı Mu?) insan görünümlü, şarkı söyleyen bir makine sunduğu anlatılır. Öte yandan Antik Yunan'da automaton (Kendi kendine çalışan) olarak adlandırılan mekanik araçlara dair tasarımların olduğu biliniyor. İskenderiyeli Heron'un mucit olarak anıldığı aeolipile (Buharlı hava topu) ve odometre (Taksimetre. Evet, doğru okudunuz!) gibi aletlerden bahsedebiliriz. Bizanslı Filon'un otomatik uşağı ise muadil tasarımları içinde önemli bir noktadır.

Sonraki yüzyıllarda Avrupa "tadilat nedeniyle geçici olarak kapalı" olduğu için muadil bayrağı İslam uygarlığına geçti. Yapay hayvan tasarımlarıyla El Cebir (8.yy), programlanabilir otomatik flütüyle Banu Musa (9.yy), androidlerden oluşan ve suyla çalışan (şekilde görüldüğü üzere) bir müzik grubuyla El Cezari (1136-1206) anılması gereken isimler arasındadır. Ancak Avrupa sönük zamanlarda olsa da, simya ilmine kafayı takmış bir rahip olan Albertus Magnus (1193?-1280), android kelimesini ilk kullanan insan olarak tarihe geçmiştir. O dönemlerden başlayan bu takıntı, yüzyıllar boyunca varlığını sürdürmüştür. Rönesans'la başlayan coşku, fikir insanlarını ve mühendisleri tasarımdan tasarıma koşturmuştur. Ancak 'automata'nın basit mekanik düzeneklere sahip oyuncaklardan öteye geçişi ancak 20.yy'ın ikinci yarısında mümkün olmuştur.

Tüm bu sürecin zihniyetini ise Descartes'ın "Hayvanların bedenlerinin karışık makinelerden başka bir olmadığı" görüşünde gizlidir. Her ne kadar o dönemlerde insanla hayvan arasındaki ayrımlar çok büyük olarak görülse de, bu ifade ta ilk zamanlardan beri insanlığın kasıtlı olarak görmezden geldiği bir kuşkuyu vurgulamaktadır: Ya bizim ve diğer hayvanların hareketleri birbirinden farksız, mekanik tepkilerse? Ya "ruh" denilen koskoca bir yalansa ve taklit edilebilir, sıradan varlıklarsak?

Ahanda burada Freud'un şerefsizlik ölçüsünde isabetli yorumu devreye girer: İnsanlığa atılan üç tokat! İnsanlar içinde yaşadıkları dünyayı ve evreni bilmeye başladıkça kendi varlıklarının yerini sorguladılar. İlk aşamada, dünyayı evrenin merkezi olarak gördüler. Ancak Kopernik çıktı ve insanlığa ilk şaplağı attı: Dünya, evrenin merkezi değildir! Bunun üzerine insanlar "Tamam hacı, madem evrenin merkezinde değiliz, o zaman insan olarak bu dünyanın merkezindeyiz" dediler. Bu noktada Darwin'in tokadı geldi: İnsan, dünyanın merkezi değildir! Gerileme devrindeki Osmanlı paşalarının ruh haline bürünen insanlık, "Eh o zaman bari aklımız, benliğimizin merkezidir diyelim" dedi. O zaman da (kendisine göre) Freud'un şaplağı geldi: Bilinç, benliğin merkezi değildir!

Peki, ya Freud'dan sonra atılan şaplak?

İşte bu şaplak, Muadilin İntikamı'dır!

Muadilin İntikamı, insanı makineye benzeten güya başarılı yaklaşımla ("İnsan da makine gibi hacım, iyi bakacaksın bozmayacaksın!") başlayan ve duygu üretebilen androidlerin üretilmesiyle son bulacak olan nihayi şaplağa verilmesi gereken isimdir.

Jean Baudrillard'ın çoğunlukla medya ve iletişim teknolojilerinde suretteki artışın anlamları içten patlatması (implosion of meaning) olgusunu açıklamak için kullandığı simulacrum muadilin felsefi altyapısını oluşturur. (Matrix filminde Neo kapısına gelenlere Baudrillard'ın konuyla ilgili kitabının içinden çıkardığı 'mal'ı satar.) Simulacrum "gerçekten daha gerçek olan" bir kurmacadır. I.Körfez Savaşı'nın bir medya savaşı olduğu ve bu yüzden asla gerçekleşmediğini iddia eden (İlk anda saçma dense de, Körfez Savaşı denince aklınıza ilk olarak hangi imge geliyor?) bu düşünürün kendi ifadesine göre; bir insanın hastaymış gibi davranması taklittir (imitation), ancak hasta olmadığı halde gerçekten hasta hissetmeye başlaması ise benzeşimdir (simulation).

Bir önceki maddede bahsi geçen, muadilin paralel bir evrende olup, 'hakiki'nin üstüne çıkabilmesi tam da bu simulacrum kavramıyla izah edilebilir bir durumdur: Muadil, 'hakiki'den daha 'hakiki'dir!

Muadilin neden android olacağına gelince; literatürü anlamak için tanımlardaki ayrımlara değinmek gerekir. İnsan müdahalesiyle ortaya çıkan ve kendi içinde bağımsız bir işlerliği olan bu arkadaşları üçe ayırabiliriz: Robot, mutfak robotunda örneğinde olduğu gibi, bildiğimiz makinedir. Devreleri sıkışsa ve sıkıntıdan patlayacak olsa bile insansı özellikler gösterip şikayet etmez, en fazla uyarı lambası yanar. Buna karşın sayborg, mekanik ya da zihinsel müdahaleye maruz kalmış, kontrolü tamamen kendinde olmasa bile bir bilince sahip insanlara verilen addır. Ancak android, insan müdahalesiyle ortaya çıkmasına karşın, ne robot kadar otomattır, ne de sayborg kadar kendinden insan bilincine haizdir.

[Philip K.Dick'in sinemaya Blade Runner adıyla uyarlanan Muadiller Rüyalarında Elektrikli Koyun Mu Görür? romanını bütün okurlara tavsiye ederiz.]

Evrendeki her şey gibi elementlerden oluştuğumuzu (karbon, oksijen, hidrojen ve diğerleri) inkar edebilmemiz için geriye kalan son sığınağımız, özünde elektro-kimyasal etkileşimlerden ibaret olan, DUYGU kavramıdır.

Bu alan, yanlış inançlardan dönerken yediğimiz şaplaklara maruz kalmamış tek yanağımız, henüz sevilmemiş kulak arkamızdır. Mu uygarlığı zamanlarından akrabamız olan Japonlar (onlar bilimi biz geyiği aldık) duyguları olan ilk android ürettiklerinde ise, üstünlük iddiamıza dair hiçbir dayanak kalmayacak! Şu evrenin ortasında varolan akla ve duyguya sahip yegane yaratıklar olmakla böbürlenirken, kendimizi ayazda kalmış bekçi zekeri gibi biçare bulacağız.

Ancak bu gelişme kötü mü olacak? Tabii ki hayır! Ortam süper, manitalar android olacak! Türk kızları nihayet Bekir Efendi gibi bahçıvanlardan baklava desenli karın kaslarına sahip android bahçıvanlara terfi edip, bir nevi Çaresiz Ev Kadınları fantazisi yaşayacaklar!

Laf lafı açtı, bıraksak konu daha da uzardı. Neticede bir iki kişinin sonuna kadar okumaya tahammül edeceği bu maddeyi, konuyu merak eden ve "Şu hayatta daha çok muadil görmek gerek" diyen okuyucularımızı ihya etmek adına, muadil temasını damardan işleyen en baba on filmin isimlerini vererek bitirelim:

1) Metropolis (1927) - Büyükşehir Belediyesi Çalışıyor
2) The Day the Earth Stood Still (1951) - Durdurun Dünyayı İnecek Var!
3) Westworld (1973) - Ahlaksız Batı Alemi
4) Sevimli Frankenstein (1975) - Turkish Young Frankenstein
5) Star Wars (1977) - Sitare Harpleri
6) Blade Runner (1982) - Ustura Kemal
7) Terminator (1984)- Boğazkesen
8) Ghost in the Shell (1995)- Kabuklu Hayalet
9) Artificial Intelligence(2001)- Talihsiz Yavrucak
10) The Stepford Wives (2004) - Böyle Avrat Olmaz Olsun!

Okuyucu Özel Ödülü: Barbarella (1968) - Sakallı Kadın

Muadil

2010-04-21T11:59:00.006+03:00

Arap atı. Sıfat.

1- Karşılaştırılan iki nesnenin yapı, içerik ve işlev açısından eşit olması, eş değerli. Örnek: "Evlilikleri boyunca eşine değer vermeyen ve ona muadil olacağı zannıyla bir zenneye gönlünü kaptıran Muhsin Adil Bey, Soyadı Kanunu'nu takiben, eski eşinin Nüfus Müdürü olan babasının marifetiyle Götelek soyadıyla kütüğe kaydedildiğini öğrendiğinde, yeni aşkıyla Amsterdam'dan henüz dönmüştü."

2- Görünüm ve davranış bakımından insani özelliklere sahip olan robot ya da insanımsılara gelecekte verilebilecek isimlerden birisi. Örnek: "Şu son moda muadillerin sizin gibi meslek erbablarının soylarının tükenmesine yol açmalarından üzüntü duyuyoruz, Artuditu Usta!"

Tidikeyimizin (TDK) hem "eşit", hem de "denk" olarak açıkladığı muadil kelimesi, gündelik hayatımızda ecza ve yazıcı şeritleri sektörleri dışında pek kullanılmaz.

Eczaneye gittiğinizde doktorun yazdığı Roş'a burun kıvıran eczacının size pekala "Abi bu pahalı fitilin muadili var: Abdi İbrahim! Nasıl olsa işlevi aynı!" demesiyle kısa bir hayat muhasebesine dalabilir; daha sonra da markalaşma konusunda isim bulmanın ne kadar önemli olduğunu karar vermiş, ama bütçenize uygun Abdi İbrahim almış olarak evinizin yolunu tutabilirsiniz.

Yazıcı şeritlerinde ise boyut olarak daha ufak, ama sayı olarak kallavi Çin işgali söz konusudur! Elli liralık Eyçpi kartuşu almak yerine, yirmi liralık Çin malı Eçpi'yi alıp, karlı bir alışveriş yapmanın mutluluğu içinde çıkarsınız dükkandan. Çıktısını almaya kalktığınız makalenin 11.sayfasında bu salak sırıtma hali yerini, bomboş çıkan kağıtlara yönelttiğiniz Taocu bakışlara bıraksa da, "Hangi mutluluk sonsuza kadar sürer ki zaten!" diyerek enayiliğinizi görmezden gelmeyi tercih edersiniz.

Herhangi bir satıcıdan kazık yemeden önce aklımıza gelmeyen bilgi şudur: Muadilin İngilizce karşılığı olarak kullanılan "equivalent" kavramının aynı zamanda, "Alan ya da hacim olarak eşit olan, ama üst üste denk gelemeyen." ifadesini de içerir. Sözgelimi, bir karenin alanı bir üçgeninkiyle aynı olabilir; ancak bunlar tamamen farklı geometrik şekillerdir; zira alan babında eşit olmalarına karşın aynı değillerdir. (Buyrun, buradan abdiibrahimleyin!) [Cemil Abi, yerel sermayeye karşı uluslararası sermayeyi övmek ayıp olmuyor mu!] (Ne diyorsun lan sen?) [Abdi İbrahim'den fiil türetme işini çok alaycı buldum da.] (Sen böyle saçma yorumlar yaptıkça içimde volkanlar türüyor, yüzüne kül olarak yağasım geliyor!) [Ama abi, bunlar dünyanın kanını emen sömürgeciler!] (Öyle mi yapıyorlarmış? Bu bilgi bana henüz ulaştı!) [Ayrıca, yerli malı yurdum malı...] (Şimdi seni bir muadillerim, kalırsın öyle!) [Herkes onu...Amazon ormanları...]

Muadil, 'ikame' ile 'hakiki' arasındaki kayıp basamaktır. Fakat paralel bir evrene inşa edildiği için iki tarafa da bağlanamaz, garip bir tekbaşınalık içinde ağına düşecek zavallıları bekler. Muadilin kaderine kara bir leke gibi bulaşan bu "aynı" olamama, gündelik kullanımda, üstü örtük bir "aşağı(da)lık" halini ifade eder. Ne var ki yanılmaya müsait insan evladı 'hakiki'den aşağıya baktığında, sadece 'ikame'yi görür! Bu sırada ise muadil alıp başını gider. Hatta kimi zaman özgün olanın üstüne çıkacak kadar mükemmel görenerek, daha çok tercih edilen haline gelebilir.

Oysa muadilin bu şaşalı yükselişi pek de uzun sürmez! Konu üzerinde çalışan Nikaragualı bilimadamlarının, Parçanın Uzamsal Tezahüründeki Anlık Mükemmelliğin Alan Derinliğini Rencide Etmesi (PUTAMADRE) diye adlandırdıkları bu süreç, garip bir parçanın anlık mükemmelliğinin normalleşmiş sistemin süregen istikrarına uyumsuzluğu olarak tanımlanır. Yani, stabil iç dinamiklerle opere edilen bir sistem, paralel evrenden adapte edilen bir muadili absorbe etmeyi ancak sınırlı bir süre için başarabilir, kendi mekaniği değişmeden onu içselleştiremez! (Ya lafın özü, o kartuş elinde patlayacak hacım!)

İşte tam da bu noktada, kelimenin ikinci anlamı (henüz Tidikey sözlüğünde olmayan) karşımıza çıkar: Muadili ilaç ya da yazıcı şeridinden bir adım öte götürüp insana uygularsak ne olur? İnsanın muadili var mı? Yoksa insan kendisi bir başka varlığın muadili midir? Muadil muadile değerse nasıl bir enerji açığa çıkar? Bize bu maddeyi yazma fikrini veren Üç Maymun Çetesi yeni adet icat etmeyi sürdürecek mi? Muadilin tarihi ulusal birlik ve bütünlüğümüzün önemini daha iyi anlamamızı sağlayabilir mi? Muadil ile Mu uygarlığı arasında bir bağlantı var mı? Japonlar mükemmel muadili yapabilecekler mi? Amazon ormanlarına ne olacak?

Bu ve buna benzer tüm soruların yanıtı bir sonraki bölümde!

Gelecek Program: Muadilin İntikamı

Ölüm

2010-04-16T16:24:00.003+03:00

Türkçe. İsim

- Bir insanın, bir hayvanın, bir bitkinın, bir uzaylının, bir düşüncenin yaşamının sona ermesi, ahiret yolculuğu, ebedî uyku, emrihak, irtihal, göçüş, memat, mevt, vefat.

Yirmili yaşların başındayken kendime şöyle demiştim: "Ölünce kimsenin ardımdan ağlamasını istemiyorum. Bunun yerine bir araya gelip eğlenseler, güzel günleri yad etseler daha iyi olmaz mı? Ardımdan ağlayanı mirasımdan (Pek tabii ki zengin olacaktım!) mahrum eden bir vasiyetname hazırlayacağım!"

İnsan, kendisiyle ölüm hakkında konuşarak nevroza saplanmamak için bir unutma mekanizmasını çalıştırır. Her otomatın tekrarında olduğu üzere, gündelik hayata devam etme isteği bu makinenin istemsiz döngüsüyle yaratılır: Ölümü düşünmek yerine dondurma yemeği, film izlemeyi, sevişmeyi tercih ederiz.

Bu döngü, sevilen bir insanın ölümü ya da tanımadığımız bir insanın ölümüne şahit olma gibi travmalarla sekteye uğratıldığında ise, acımasız bir ussallaştırmayla bahaneler üretiriz. Uykuya geçmeden önceki dalma halidir bu.

Ardından unutuşun uykusu gelir. Ne zaman geleceğini bilmediğimiz nihayi bir anın derdiyle, onun gerçekliğiyle yaşamaya cüret edemeyiz. Bu nedenle yaşamak adına yaptığımız her şey, ölümü aşmak için oynadığımız çaresiz oyunlardır. Bu yüzden yazarız, bu yüzden çizeriz, bu yüzden çocuk yaparız, bu yüzden dua ederiz, bu yüzden hazzın peşinde koşarız. Uyku, panzehirdir!

Yunan mitolojisinde Ölüm (Thanatos), Uyku (Hypnos) ile kardeştir. Gece'nin (Nyx) tek başına doğurduğu bu iki kardeş, yeraltı ülkesinin en derininde yaşarlar. "Uyku, ölümün yarısı" derler, "Teyze, anne yarısı" der gibi. Bütün hayatımız aslında zalim bir anneden kaçıp, teyzemizin kollarında geçirdiğimiz zamanlardan oluşur. Fakat, er ya da geç, bizi doğuran zorbanın kucağına düşüveririz.

Ölümün bu telafisizliği, her an o ihtimalle yaşayan (sevdiklerini kaybeden ve bir gün kendisi de ölecek olan) insan için korkunçtur. Bu yüzden inançlar devreye girip, bizi değişik telafi yollarının varlığına ikna etmeye çalışırlar.

Bazısı kışın sönen, bahara doğru canlanan doğadan yola çıkarak "yeniden doğuş"u, bazısı ancak (aslında hayata karşı) cesurca savaşan ataların dinlenme yeri olan Valhalla'yı, bazısı da altından ırmaklar akan Cennet'i sunar. Rumi'nin ölümünün "Düğün Gecesi" (Şeb-i Aruz) olarak kutlanması ise, bu inancın bize taşıdığı umudun ulaştığı son noktadır.

Bunun karşısında tanrıtanımazlığın lakayt evreni vardır. Bu kayıtsızlık, inancın ağzımıza çalmayı vaat ettiği öte-dünya-balı yerine, acı bir reçeteyle karşılar bizi. "Gerçekten iyileşmek için uyumayı bırakmalı ve bu ilacı acı da olsa içmelisin! Hakiki kurtuluşun, tanrısal bir hakikat olmadığını fark edip kabul etmendir!" der.

Stanley Kubrick bir röportajında, "Evren hakkındaki en korkutucu gerçek, onun düşmandan ziyade lakayt olmasıdır; ancak bu lakayt durumla yüzleşip, ölümün sınırları içinde hayatın meydan okumalarını kabul edersek, bir tür olarak varoluşumuz özgün bir anlama ve icraya sahip olabilir." diyor.

Bu anlamı, ya kalıcılık konusunda bir nebze daha iddialı olan sanat eserleri ile ya da başka insanlara ilişip onlarla bir duygu ortaklığı kurarak yaratırız. Sanat eseri, üretildiği süreçte canlıdır; bir başka varlık tarafından algılandığında yaratıcısı için çoktan anı olmuştur. Bir sevgili ya da bir dost kaybedildiğinde ise onunla olan anılarımız sanat eserine döner. Artık kalıcılık konusunda daha iddialı olurlar.

Hal böyle iken, bir ölümün ardından ölen için mi, yoksa kendisi için mi ağlar insan?

Aslında bu sorunun yanıtı, ilk bakışta çok alakalı gözükmese de bir başka sorunun yanıtında gizli: Hayat, bize saçma gelen tüm olayları ve olgularıyla, Tanrı'nın ilahi planı doğrultusunda mı ilerliyor; yoksa bize karşı külliyen kayıtsız olan bir tesadüfler silsilesinin neden-sonuç ilişkisiyle mi?

Bu sorunun yanıtını size bırakıyorum. Ki elimden başka türlüsü de gelmez!

Sadece bu maddenin sonsözü olarak, dün kaybettiğimiz bir arkadaşıma, Derya'ya, sesimi duyurabilmeyi hayal ediyorum:

See you in another life, sister!

Ergen

2010-03-31T12:49:00.005+03:00

Yerli malı. Sıfat.

1- Göle döl çalabilecek yaşa erişmiş, yeni yetme yerden bitme, akil baliğ, Göller Bölgesi'nin güneyindeki alan. Örnek: "Ancak ergenler, ergen maddesinde Ergenekon esprisi yaparlar!"

2- Evlilik denilen kupkutsal kurumun yaşattığı mutluluğu henüz tatmamış, cillopumsu insan yavrusu (bekâr). Örnek: "Her ergen, bir gün evliliği tadacaktır!"

3- Kimi yörelerde "kızılcık", kafası dumanlı kimi yörelerde de "eğren" olarak anılan meyve. Örnek: "Bütün malımı mülkümü, ergenliğe girmeden önce bir tepsiye doldurduğum eğrenleri mahalledeki çocuklara ve annemin çalıştığı hastanedeki çalışanlara satmama borçluyum Cemil Abi!"

Sivilce uzmanları tarafından 12-17 yaş arasına tarihlenen ergenlik, yeryüzünde nadiren barınabilmeyi başarmış tek kelimelik oksimoronlardan biridir. Hal böyle olunca, bu kelimenin içindeki zıtlıkları kavradığınız mı, bünyesinde barındırdığı tekinsiz anlamları kündeye getirmişsiniz demektir.

Bu zıtlıkların en göze batanı, kimlik inşasına bağlı gelgitli bir erme halidir. Çünkü ergenlik denilen halk düşmanlığı, adıyla "olma"yı vurgulasa da, içeriğiyle "olmamış"lık sunan dönemsel bir nevrozdur. Nitekim, ergen karmaşası "Kızılcıklar oldu mu?" türküsünde geçen, "Gönderdiğim çoraplar ayağına oldu mu?" sorusundan daha güzel nasıl anlatılabilir ki! "Mendili gelinin eline verdim" ifadesi ile bir nebze oh-ulan-çözüldü hissi uyandıran bu belirsizlik hali, türkünün ilerleyen mısralarında cinsiyet karmaşasına yol açacak bir boyuta ulaşır. Zira kızılcık (ergen -> erğen -> eğren) meyvesi de doğası itibariyle aynı ikircikliği barındırır: Ergen, adıyla (de jure) artık devşirilme zamanının geldiği hissini uyandıran, ama fiilen (de facto) ekşi olandır. İşin özü, kızılcıkların gerçekten olduğu anlaşıldığında şurupluk vakti gelmiştir -ki en güzel tat alma yolu da budur!

[Türküyü sapıtmaya niyetli bir bünye, kızılcığın olmasını pekala genç kızların adet görmeye başlamasına, gönderilen çorapları da el örgüsü, arkaik prezervatiflere yorabilirdi! Şükür, şuurumuz yerinde de böyle komik çağrışımlar aklımızın ucundan geçmiyor. Kaldı ki "seleler"e de bir kulp uydurmamız gerekirdi!]

Ermemiş ergenin alamet-i farikası kendi cinselliğini keşfedip, buna ne anlam yükleyeceğini bilememesidir. Antarktika'ya çıktığını sanan Kolomb kafasıyla cebelleşen gençlerin yardımına pek tabii ki toplumun acayip gizli kodları koşar ve onlara Grönland'da olduklarını söyler! Kızlara dolmuşlarda yeni doğmuş bir buzağı gibi büzüşük büzüşük, oğlanlara da erkek aslan gibi bacaklarını yaya yayarak oturmalarını öğreten bu toplumsal kodlardır. Bu yüzden ki ergen erkekler yapmadıklarını anlatma, ergen kızlarsa yaptıklarını gizleme eğilimdedirler. (Bu nümeroyla büyüyen bireyler, ileriki yaşlarda da aynı yolda devam ederler.)

İçimizden bazılarının ataları, "Ergen gözüyle kız alma, gece gözüyle bez alma" diyerek ergen ruhunun değişkenliği (siyaseten doğru olmayı bırakırsak, maymun iştahlılığı) üzerine vurgu yapmışlardır. Ergen insan, sahip olduğu kimlik ve bu kimliğin toplumdaki yeri konusunda karmaşa içindedir. Bu yüzden dolayı isyankar tavırlara bürünüp, huydan huya koşarlar. Hiçbir kimlik, hiçbir tavır, hiçbir huy onları tanımlama konusunda yeteri kadar iyi ve şık değildir. Bundan dolayı, bir zamanlar ergen olan ebeveynlerin söyledikleri anlam ifade etmez (Kendileri ebeveyn olana kadar!). Fakat ergenlerdeki bu belirsizlik hali, kendini tanımlamaya ve anlamaya yönelik sağlıklı bir sürecin habercisidir. Ne var ki, ne bazılarımızın ataları, ne de bu saptamayı yapan uzmanlar, neden 30 yaşına gelmiş insanların %98'inin hala belirsizlikten muzdarip biçareler olduğunu açıklayamamaktadırlar.

Hal böyle iken; çenesinde ak sakallar çıkmaya başlayan çilekeş ablalarımızın "emoca" tavırlara bürünüp "trip" atmayı sürdürmelerini ya da 12 yaşında ilk masturbasyonunu yaparak Cilalı Buluğ Çağına girmiş abilerimizin bir türlü -Orta Çağ bir yana- Eski Çağa zıplayamamalarını bize kim açıklayacak, pek muhterem Ergenekoncular?

Sözün özü; ister toplumsal, ister ekonomik, ister fizyolojik olsun, her geçiş dönemi lanetlidir! Ergenin ikilemi de ne artık çoçuk, ne de henüz yetişkin olmasına dayanır. Uğradığı fizyolojik değişimlerle Doktorjeykıllık'tan Mistırhaydlık'a geçişin şokunu yaşayan gencin kafasını bir de büyükleri karıştırır. Sen evladına, onun keyif alacağı bir şeyi engellemek için "Sen daha çocuksun!", hiç keyif almayacağı bir işi üstüne yüklemek için "E hadi, koskoca kız/adam oldun!" dersen, o yeni yetme ne yapsın!

İşte bundan dolayı, çok zor olsa da, tüm suçu ergenlere atmayalım; onları hep sevelim; sık sık kafalarını okşayıp "Afferin lan dümdük!" diyelim; bu nevrotik biçarelere kabuklu yemiş ve muz atmayalım!

Madem ergenleri sevmeye ve öğüt vermeye başladık; şu ham maddeyi, tüm kafası bulanmış ergenler ve bulanıklığı kafalanmış yetişkinler için, Orson Welles'in eşsiz şarkısı, "I know what it is to be young" ile bitirmekten daha güzeli var mı?

Ol ergen kişi harbiden maldır,
Gençlik âteşi gönüldeki hardır!

El Hakk, Devr-i Lâle'de buna aymazsın,
Elbet zemherin istibdadında zırlarsın:

"Muhterem bir üstâd vardı, ah rahmetli,
Zamanında şol sefaletten çok bahsetti!"

Nevcivan olmak nedir bana sor!
İhtiyarlık basurumda yanan kor!

An gelir, "Cemil Efendi demişti!" dersin;
İşte o gün bu hikâyeti anlatmayı yeğlersin!

Velhasıl suâl ettim bilcümle ihtiyara;
Hepsi de dedi ki; "Mazi kalbimde yara!"

Günler doluydu, kah hüzün kah kahkahâyla,
Seneler geçti, yaz hep erdi kışla vuslata!

Ey evlâdım, imdi musikî icra edelim,
Ben ihtiyarım, sen civansın diyelim!

Ama şunu bil: Gün gelir, sap döner, hesap döner;
O dem senin gülistan dübüründe bülbüller öter!

Nevcivan olmak nedir bana sor!
İhtiyarlık basurumda yanan kor!

An gelir, "Cemil Efendi demişti!" dersin;
İşte o gün bu hikâyeti anlatmayı yeğlersin!

Pagan

2010-03-22T15:33:00.007+02:00

Latince. İsim

- Çoktanrıcılık, Ultratanrıcılık, Kompiletanrıcılık, Canlıcılık, Kamcılık gibi farklı dinlerin kapsayan şemsiye tebrizi terim. Örnek: "Cemil Abi, yukarıda Kamcılık yazdın ya, ona Şamanizm desek? Hani yanlış anlama filan olmasın!"

İnsan camiâsının ilk üyeleri sularını içip, karınlarını doyurduktan; manitasyonla o dönemler ekstrem sıport kategorisine giren sekslerini yaptıktan sonra, sırtüstü çimenlere uzanıp göğe bakarak; "Oha!" dediler, hep bir ağızdan.

Dinin ortaya çıkışına yol açan bu ilk "Oha!", daha sonradan Paganizm adı verilen ve sonradan gelen cillop dinlerce basit ve ilkel olarak adlandırılacak bir dizi inanışın ve ayinin başlangıcı olacaktı. İnsanın doğanın gücü (döngüsel bir doğum-ölüm, büyük felaketler, sınırsız bir görünüm) karşısında duyduğu bu hayranlık, Canlıcılık (animism) ve Kamcılık (Şamanizm) gibi ilk dinlerdeki doğayı anlama ve onunla bütünleşme temalarının başlıca nedenidir. Bundan dolayı Paganist dediğin, pastoral tatların peşinde koşan toprak insanıdır; ot eker, çiçek koklar, yaban domuzu kovalar, kıçını yaprakla ya da daşla siler.

Kavramsal olarak biraz daha Avrupa Avrupa kokan Pagan lafı -ki Latince "apaçi" anlamına gelen paganus'tan türemiştir - bu nedenden dolayı dünyadaki bütün kültürlerin temelinde yatan çiftçi-köylü düsturuyla boy vermiştir. Her şeyin iyi - kötü - tarafsız bir ruhu olduğu düşüncesiyle başlayan Paganizm; zamanla tarım toplumlarının ortaya çıkmasıyla, çok doğal olarak sistemli, hesaplı ve işbölümüne dayalı bir Çoktanrıcılık'a (polytheism) evrildi. Sümer, Hindu, Mısır, Antik Yunan, Roma vb. kültürlerde görülen, sadece görünüm ve karakter olarak değil, dünyayı bir şirketi yönetir gibi döndürmeleriyle de insanlara benzeyen tanrıların ortaya çıkışının; tarım kültürünün getirdiği planlama becerisiyle alakalı olmadığını hangi şuursuz söyleyebilir, ya cemaat-i müslimin?

"Kârın olduğu yerde sahtekâr da olur" ilkesi gereğince, dinden iyi sakal yapılabileceğini fark eden bazı uyanıkların pompalamasıyla ruhban sınıfı doğdu. Sadece ve sadece bazı özel kişilerin (kendilerinin) tanrılarla ya da ruhlarla iletişime geçebileceği inancını satan bu kamcıklar, sonradan yerlerini tapınak rahiplerine bıraktılar.

Ha bıraktılar da n'oldu? Yok efendim "Tanrılar kurban istiyor", yok efendim "Tanrılar Kumkapı'ya gitmek istiyor!", yok efendim "Tanrılar Rus istiyor!" söylemleri yerini; "Tanrı'nın kilisesine 100 altın verirseniz, cennette süper lüks bir yeriniz olacak!" ya da "Cennet, şeyhimizin taşakları altındadır!" gibi safsatalara bıraktı! Kendilerine din adamı diyen bu kansızlar, tüm insanlığı binlerce yıldır değişik tanrı, din ve ibadet kılıfları altında sömüregeldiler.

Konumuza dönecek olursak; İbrahimsel dinlerin (Yahudilik, Hıristiyanlık ve hatta İslam) Paganizm'i kafirlik olarak niteleyip, gördükleri yerde başlarını ezmek istemelerine rağmen; Pagan adetleri günümüzde alttan alta varlıklarını devam ettirir. Öyle ki bu dinlerin şart olarak koştuğu bazı kurallar ya da içtihat olarak benimsedikleri bazı uygulamaların kökeninde de bu adetler yatmaktadır.

Müslümanların Yahudilerden öğrendiği sünnet'in bir Eski Mısır adeti olması buna bir örnektir. Duaların sonunda söylenen amen/amin sözünün de Eski Mısırlıların Güneş Tanrısı'na yaptıkları duaların sonunda onun adını (Amon) söylemelerinden geldiği iddia edilir. Öte yandan Hıdırellez mevzundan da hatırlayacağınız gibi (Hatırlıyorsunuz di mi lan?), bazı Pagan inanışları günümüzde de kabuk değiştirmiş bir şekilde varlıklarını sürdürür; karşımıza kah Nevruz, kah April Fools Day (1 Nisan) olarak çıkarlar. Bugün Anadolu'nun pek çok yöresinde ay tutulması sırasında, teneke çalıp havaya ateş ederek ayı kurtarmaya çalışan bağrıyanık, çilekeş köylülerimiz vardır.

Konunun bir başka yönü ise, vahdet-i vücud ilkesini savunan Sufizm'in temelinde Paganist bir din olan Kompiletanrıcılık'ın (pantheism) yatmasıdır. İzlerini sürecek olursak, Sufizm'in Hint kökenli dervişlik ile Mısır kökenli ezoterik anlayışın, tam ortada, Ortadoğu ve Horasan'da buluşması sonucu doğduğunu görürüz. Bu inancı taşıyan bazı tarikatların Ortodoks İslam tarafından lanetlenmesinin nedeni de, Tanrı'yı bir ağaç insanın ruhunu da ondaki yaprak olarak simgeleyen bu kavrayışın, Paganist bir yanının bulunmasıdır.

Sözün özü, doğayla dolaysız bir ilişki kurmaya yönelik özellikleriye Pagan hoştur, ohhştur, cilloptur. İçlerinden bazıları insan kurban etme gibi kötü bir alışkanlığa tutulmuşlarsa da, iki çürük elma için bütün üzüm bağını yakmaya ne gerek var? Ama ve lakin, "Ben anlamam öyle pagan magan; Cuma namazıma gider, fitre zekatımı verir, orucumu tutarım!" diyorsanız da haklısınız. (Aynı kaynaktan geldiğimize ve aslında 'bir' olduğumuza inanınca, bu küçük ayrımların önemi kalmıyor.)

Bu maddeyi pro.isla.mic.check.oh.yeah Başpaganımızın Nevruz münasebetiyle yayınladığı mesajın altmetin incelemesiyle bitirelim mi, aziz judasperestler?

Başbakan Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın Nevruz Bayramı Mesajı

“Tabiatın yenilenişi ve tazelenişini, baharın gelişini müjdeleyen Nevruz Bayramı; yeni ve güzel başlangıçları, sevinç ve neşeyle kutladığımız gündür. Nevruz, Anadolu’dan Kafkaslar’a, Orta Asya’dan Orta Doğu’ya uzanan geniş bir coğrafyada yüzyıllardır aynı ruhla kutlanmaktadır.

Metininaltı: Baharın gelişini ilk kutlayan insanlar bittabii ki çiftçilerdi. Ve bunların cümlesi pagandı. Zaten bu da binlerce yıldır dünyanın her yerinde kutlanan animist bir adettir. Delikanlı Müslümanım, ama neden bilmiyorum içim sevinçle doldu lan!

Bolluk ve bereketiyle bahar mevsiminin gelişini simgeleyen Nevruz, aynı zamanda, hayata ve birbirimize yeni bir coşkuyla, yeni bir umutla sarılmak için bir çağrıdır. Milletçe bu çağrıya uymaya, sevgi, barış ve kardeşliğimizi, birlik ve beraberliğimizi canlı tutmaya devam edeceğiz.

Metininaltı: Bi' de bu paganlar baharda doğanın uyanışı ayağına orji yapıyorlarmış oğlum! Fashing'tir, Mardi Gras'tır derken, "kompile" coşku içinde birbirlerine sarılmaca filan... Bugün olsa... Tövbe tövbe!

Bu gün yakılan ateş, şiddetin ve öfkenin değil, aksine gönüllerimizdeki sevginin, dostluğun ve kardeşliğin kandilidir. Bu bayram sevincini yaşarken ve yaşatırken bize yakışan, şiddetin, kinin, nefretin dilini tamamen terk etmek ve sevginin, barışın, kardeşliğin evrensel dilini yüceltmektir.

Metininaltı: Şimdi bu nevruz biraz Mecusi işi gibi gözüküyor! Hani Persidir, Kürdüdür... Biz de bunu Kürtlerden öğrendik zaar! Kandil'dekiler de asi olmasınlar, insinler aşağıya! Ertuğrul'u lastikçiye yolladım, kamyon lastiği alsın da yakıp üstünden atlayalım diye. Zaten bu nevruzu ilk çıkaran da Lastikçi Kawa mıymış, neymiş! Ayrıca bayram dediğimiz olay, insanın kendine yakışanı yalamasıdır! Dil dile değmeden dil öğrenilmez! İnsanlığın dili evrenseldir; Türk'ü, Kürt'ü, Laz'ı, sarışını, esmeri, kumralı, Kibariyelisi, Dilipaklısı fark etmez!

Unutmamalıyız ki bu günler, birliğin, beraberliğin, kardeşliğin her zamankinden daha çok öne çıkması gereken günlerdir.

Metininaltı: Valla metin yazarı özellikle mesajı uzun göstermek, bazı lakırtıları tekrar etmek için eklemiş bunu. Belediye Başkanlığım sırasında öğrenmiştim; birlik, beraberlik, kardeşlik demeyene politikada ekmek yok hacı!

Başta aziz milletimiz olmak üzere bütün bölge halklarının Nevruz Bayramı’nı kutluyor, aramızdaki sevgi ve kardeşlik bağlarını güçlendirmesini diliyorum.”

Metininaltı: Bak, Kürtlere açtım, Romanlara açtım ama yine de sevgi ve kardeşlik bağı kurmamız için bizim gibi olmanız gerekiyor! Yoksa külliyen kapatırım bu ülkeyi yeminle! Her canlı, ılımlı İslam'ı tadacaktır! Dağılın şimdi!

İştah

2010-03-10T12:50:00.004+02:00

Arap atı. İsim

- Yemek yeme, içki içme, ot otlama, seks seksleme isteği (bu mecazi). Örnek: "Siftah, iştah açar!"

Aranızda üç dicitli aykü puanlarının başlangıç seviyesinde olanların bile, "100 kişiye sorduk, acaba insan evladı şu fani hayatta ne ister?" sorusuna verilecek yanıtları tahmin etmekte zorlanmayacağına eminiz. (Bu blogun okuyucusunun çok zeki bir kitleden mürekkep olduğunu ve bu yüzden sadece on kişinin bu bloga göz atma zahmetinde bulunduğunu daha önce defalarca söylemiştik.)

Evet, o müthiş Aileler Yarışıyor'da Error Evgin bu soruyu yöneltmiş olsaydı, muhtemelen yanıt sıralaması şöyle olurdu:

41 kişi - Para
35 kişi - Altın
28 kişi - Mücevher
23 kişi - Oral seks
20 kişi - Mücver (Mücveri mücevherle karıştıranlar)
17 kişi - "3 haftada 7 santim büyütün!"
16 kişi - TV yıldızı olmak
13 kişi - Büyük memeler
10 kişi - Daha büyük memeler
9 kişi - "Ben bilmem beyim bilir!"
5 kişi - Tanrı'ya ermek
3 kişi - Rakı
2 kişi - Samanyolu TV dizisi yıldızı olmak
1 kişi - "Kaynım"

Fakat sevgili okuyucular, şu güpgüzel insanlık cemaatinde uzlaşamadığımız bir nokta var ki, onun da adı: İştah!

Buna inanmayan evhamlılar, Google'da "iştah" kelimesini araştırabilirler. Karşılaşacağınız şudur ki; bütün Internet iştah açıcı ilaçlarla iştah kapayıcı ilaçlar tarafından işgal edilmiştir.

Kimilerinin iştah açmanın, kimilerin de iştah kapamanın yollarını öğrenmek için kıçlarını yırtmaları (bu da mecaz), bize iştahın insandan insana çok kuvvetli biçimde değişen yeme isteği olduğunu anlatır.

Bazıları açgözlülük derecesinde hayatın tadını almaya istek duyarlar. Her an ölecekmiş gibi, beş duyusundan gelecek hazlara abananlara, Batı Roma'da hedonist, Doğu Roma'da fedonist denirdi. Zira Roma ahalisinin yeniden yiyebilmek için karılarının üzerlerine kustuklarını hepimiz biliyoruz. Böylelikle hem metres tutmayı meşrulaştırmışlar, hem de "Madem dünyayı sömürüyoruz, çökmeden önce sütünden yününden hakkıyla faydalanalım" ilkesine göre yaşamayı başarmışlardır.

Bunun aksi duruş ise ölmüş de gömeni yokmuş gibi tat almaktan imtina etmek ve bunu da bir takım erdemlerin altına saklamaktır. Tarih boyunca, tekke/manastır tarikatlarının bir nümerolu savı da, cümle iştaha yol açan nefs ile mücadele etmek üzerine kurulmuştur. Sözgelimi, İslami literatürde yer alan kuvve-i vahime, "kuvve-i şeheviyye" gibi kavramlar bu kendini kontrol temaşasına denk düşer. (Konuyu merak edenler şu makaleye bakabilirler. Biz okuduk, çok sevdik. Fırsat buldukça Said-i Nursi'nin ruhuna, Feto Abi'nin puluna Fatiha okumaya devam edeceğiz. Ayrıca iktidarın ustası, Tayyip'in hastasıyız!)

Öte yandan tarikatlar kadar abartılı olmasa da bütün dinler ve elbette totaliter sistemler, şehvet ile aynı kökenden türeyen iştahı kontrol altında tutmayı öngörür. Yahudiliğin 10 Emir'i, Hıristiyanlığın 7 Ölümcül Günahı ve İslam'ın 5 Şartı hep bunu anlatır. Fakat Tanrı insanların iştahına ket vurmaktan ümidi kesmiş olacak ki; emrettiklerinin sayısı zaman içinde 10'dan 5'e kadar düşmüş! (Muhtemelen bir sonraki dinde tek emir olacak: "Lan canınızı almayayım, 'Tanrı'ya inanmıyorum ama bir güç var' deyin yeter!")

Peki neden bütün dinler ve Maoizm böyle sıkı bir kontrolü gerekli görüyor?

Nedeni çok basit: İştah/şehvet, toplumsal düzeni sağlama konusunda en büyük belirsizliği doğuran insan özelliğidir. Çünkü iştahlı insan, hem sınırlı sayıda yiyecek için tehdittir (1 kase çorba, 2 bütün tavuk, 3 tabak makarna, 1 tabak zeytinyağlı, 3 porsiyon revani), hem de soy kütüğünün belirlenmesi ve toprağın bölüşümü için! (Bey mutfakta hizmetçiyi yedi, hanım arabada şoförü emdi; bey ahırda Ayşe'ye bindi, hanım bahçede suni Hulusi ile semirdi.)

Bütün toplumsal sistemler, böyle bir karışıklığı göze alamayacaklarından halkı kontrol konusunda gayet iştahlıdırlar. Bu iştahın derecesine göre totaliter ("az ye, az iç") ya da kapitalist ("ye ye ye, iç iç iç, ha paran mı yok kredi verelim?") olarak adlandırılsalar da, hepsindeki ortak yan elit zümre için her zaman her şeyin mübah olmasıdır.

Fakat tüm bu alavere dalavereye karşın, ortak bilinçaltımızdan süzülüp aşikar olmuş bir bilgiye sahibiz: İnsan, hayatına devam etmek için belirli bir tür iştaha sığınır; zira o iştah onu ölümlü olma hissinden uzaklaştırıp, cennette beleş bir tura çıkıyor gibi hissettirir. Bu keyif gayet kişisel, keyfin tasarrufu ise toplumsaldır.

Bu salçalı maddeyi Hafif Batı Müziği'nin önemli temsilcilerinden The Rolling Stones grubundan gelecek bir şarkıyla bitirmeden önce, yazarların sınırsız "bilinmeklik" iştahları uyarınca, bu yazıyı Facebook hayran sayfama ve Twitter'ıma koyacağımı ve ikisine de "Pek muhterem okuyucular, bugünkü blog yazım için diyen bir link vereceğimi ifade etmek isterim.

Satisfaction - The Rollings Stones

İştahım Kaçık!

Yok derdime çare, naçarım!
İştahım kaçık, naçarım!
Hacı, ye, iç, yat, düzüş...
Nereye kadar?

Peder bey "Taksiyi al da, çalış biraz hayta!" dedi.
Açıyorum Power'ı, Kral'ı filan
Abuk sabuk konuşuyor adamlar
Güya beni iştahımı açacak laflar!
Oy oy oy, bundan dolayı sızlanıyorum ya!

Yok derdime çare, naçarım!
İştahım kaçık, naçarım!
Hacı, ye, iç, yat, düzüş...
Nereye kadar?

Akşam eve geliyorum,
Bütün gün direksiyon sallamışım!
Persil yeşil adam çıkıyor karşıma
"Beyazlarımı nasıl ultra beyaz yaparım"ı anlatıyor,
Derdime çare olamaz o benim!
Sigara içmek iştah kapatır diyorlar, belki de doğrudur!
Oy oy oy, bundan dolayı sızlanıyorum ya!

Yok derdime çare, naçarım!
İştahım kaçık, naçarım!
Hacı, ye, iç, yat, düzüş...
Nereye kadar?

Taksiye müşteri almayıp bazen
İstanbul'u turluyorum.
Orada bir kokoreç at, burada bir bira çek
Zorla yiyip içiyorum valla!
Geçenlerde Laleli'ye takıldım
Taş gibi bir hatun vardı, canım çekmedi ama!
"Her erkeğin başına gelir, haftaya uğra yakışıklı" dedi.
Hayır tipte mi bir sakatlık var anlamadım
Oy oy oy, bundan dolayı sızlanıyorum ya!

Yok derdime çare, naçarım!
İştahım kaçık, naçarım!
Hacı, ye, iç, yat, düzüş...
Nereye kadar?

Sahne Arkası

2010-02-19T00:20:00.011+02:00

3
2
1
zero

The Making of "Bulaşıcı"

Bulaşıcı kelimesinin akıllara getirdiği ilk imge, hastalıktır.

- Çok mu kafadan daldık? Yok bu kadar hızlı girmemek gerek!
- Abi zaten kısa kesmemiz gerekiyor,çocuklar ne demişlerdi?
- Ne demişlerdi?
- Blog dediğin kısa olur demişlerdi!
- İyi o zaman, burada bırakalım amına koyayım!
- Abi, sen bilirsin; bana göre hava hoş!
- I-ıh, bence olmadı bir daha alalım!
- Abi sabahın köründen beri buradayız, siteyi hazırladık seni bekledik durduk, daha iki satır yazdın, yeniden alalım diyorsun!
- Tamam, tamam baştan almayalım ulan; zehir ettiniz zaten siktiğiminin blogunu! Sizinle uğraşacağım diye, Kafa Yolları Haritası'ymış!..

Muhtemelen büyük büyük atalarımız, bu kelime icat edilmeden önce, bayıra karşı açık kıçlarını kaşırken ve sonra da gripten takır takır ölürken bulaşıcı olanın taşıdığı lanetin farkındalardı.

- "Farkındalardı" mı denir, "farkındaydılar" mı?
- Abi bak şunu anlatamadık sana: Bu edebi bir eser değil, bin kez TDK'ya bakmana ya da netten aramana gerek yok! Bilmiyorsan bilmiyorsun, nasılsa kimse takmayacak okuyup geçecek!
- Tamam ulan, tamam!

O devirler kötü ruhların orrrosspu çocukluğu olarak görülen bulaşıcı hastalıklar, menüye eklenen cüzzam, kara veba vb. salgınlarla tanrının gazabı, AIDS gibi modern belalarla da riskli atraksiyonlar başlıkları altında değerlendirildi.

- Abi, aklıma süper bi' fikir geldi!
- Sırası mı lan şimdi, tam yoğunlaşmışken?
- Yahu süper ama! Şimdi şu senin yaptığın Hasta Olunası Ecnebi Şarkılar Külliyatı diye bir geyik vardı ya, Nirnava'nın şu meşhur şarkısının bir yerinde konteyciyuz diyor, onu çevirsek ya!
- Şükran'a ver, çevirsin!
- O İngilizce biliyor mu?
- Sezgisel olarak biliyor! Bloga dönecek miyiz?

İnsan merkezli bulaşıcılara ek olarak, "kuştur, domuzdur" derken yerkürenin tamamını fail yapan bir paranoya alanına giriverdik.

- Hiç paranoid şizofren olduğunu düşündün mü abi?
- Sebep?
- Bilmem, bir anda aklıma geliverdi, sen devam et!
- Nereden çıkardık lan bunu şimdi?
- Biraz tuhafsın sen be abi, kabul et!

İnsan denilen şu çarkı çökük yaratığın kendi kendine bulaşması da (bulaşmanın cinsine, boyutuna ve etkisine göre) sosyalleşme süreciyle gerçekleşir. Fikirlerimiz, değerlerimiz ve kimi zaman duygularımız, insanlığın ortak birikiminin içimize düşmesiyle inşa edilmeye başlar; zaman içinde yaşanılanlarla beraber evrilmeyi sürdürür.

- Harbiden hiç düşünmedin mi?
- Neyi lan?
- Şizofren olduğunu?
- Düşündüm! Ardından da şizofren olsam, şizofren olduğum yargısına varamayacağıma karar verdim! Rahatladın mı şimdi?
- Bence yine de profesyonel yardım almalısın!

"Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu ispitleyeyim" ve "Vay anasına bak kızını al" deyişlerinin altında yatan da bulaşıcılığa dair bu bilgidir.

- Eki eki!
- Yine n'oldu lan?
- Bu tam gaz sosyolojik tespitlerin arasına halk ağzıyla espriler yerleştirmene bayılıyorum Cemil Abi!
- Lan "kaç saattir buradayız" deyip duruyorsun, yine de yazıyı baltalıyorsun! Manyak mısın lan sen?
- Tamam abi, sustum! Abi, harbiden hiç psikiyatriste gitmedin mi?
- Depresyon zehirlenmesinden kaynaklanan bir aşırı neşelilik hali içindeyim çocuğum, tüm mevzu bu! Devam edelim mi?

Benzer bulaşmalar yalnızca "kuşaklar arası" değil, "kuşak içi" ilişkilerde de bereketli bir şekilde görülür.

- He he... Kuşak içi!
- Sussana lan!
- He he... İlişki!
- ...
- He he... Bereketli!
- Lan başıma bela mısın sen?
- He he... Son zamanlarda çok fazla Homer Simpson izlediğin için beni görüyor olmayasın Cemil Abi?
- Ne alakası var oğlum! Allasen kapa çeneni!

Kitlesel histerinin en ilmikli örneklerinden birisi olan linçten, FM radyolardan sızan uyduruk pop şarkılarındaki ağlak aşk temasına kadar kendi benliğimize atfettiğimiz pek çok duygu, aslında (kimi zaman bilinçli olarak üretilip, manipülasyon amacıyla ortalığa salınan) yüksek bulaşıcılığa sahip fabrika üretimi parçalardır.

- Çok mu kasıcı oldu bu?
- Ben konuşunca laf sokuyorsun!
- Burada fikrini soruyorum, yanıt verirsen kızmam.
- Rakı!
- O ne demek lan?
- Bir tişörtte görmüştüm abi; "Soruyu hatırlamıyorum ama yanıt: Rakı!"
- İtiraf et, sen benim amele yanımsın di mi?
- Bloga dönelim abi, ayıp oluyor!

"Hakiki özgürlüğü" elde etmek için önce ana babanızın mirasını, sonra da insanlığı ve onun size dayattığı her türlü duyguyu(aşk, şefkat, acıma, nefret vb.) öldürebilecek misiniz?

- Abi kesmemiz gerek artık, 500 darbeden sonra insanların dikkati dağılıyormuş. Paktin öyle demişti!
- Şu Barzo'nun arkadaşı olan tip mi?
- Evet abi, hani şu Sütçü yok mu? Üçü birden sanal alemi çok yakında sallayacaklar!

Götünüz yiyorsa, buradan buyurun!

- Abi sadede gel, çok uzadı!

Siz kendinizle muhasebeye tutuşmuşken; bu bulaşık yazıyı, konumuzun anlam ve önemine ithafen, Nirvana'nın Smells Like a Teen Spirit şarkısının sözleriyle bitirelim.

- Oh be!
- Abi gel bana, sana elma portakal dilimleyeyim, iki duble atalım temizinden.
- Şimdi adam gibi konuşmaya başladın, teres!
- Abi, iyi de ben gerçekte yokum ki! Rakıyı doldurup, meyveleri çoktan dilimleyen sensin zaten!
- Bir denyo Danyal'sın! Bir denyo Danyal!

Bulaşıcı

2010-02-13T02:33:00.010+02:00

Türk malı. Sıfat

1- Bir varlıktan bir başka varlığa sirayet edip onda (da) yaşamaya başlayan, bulaşan, sâri. Örnek: "Kendimi gelecekteki bulaşık makinelerini düşlemekten alıkoyamıyorum Cemil Abi!1984 romanı gibi imanıma!"

2- Doğabilim. Bitkiler ve hayvanlar için, tür-içi ya da türler-arasında taşınabilen hastalıklar için kullanılan terim. Örnek: "Bir danaya deli demek için öncesinde akıllı olduğunu kabul etmemiz gerekir."

"Bulaşıcı" kelimesinin akıllara getirdiği ilk imge, hastalıktır. Muhtemelen büyük büyük atalarımız, bu kelime icat edilmeden önce, bayıra karşı açık kıçlarını kaşırken ve sonra da gripten takır takır ölürken bulaşıcı olanın taşıdığı lanetin farkındalardı. O devirler kötü ruhların orrrosspu çocukluğu olarak görülen bulaşıcı hastalıklar, menüye eklenen cüzzam, kara veba vb. salgınlarla tanrının gazabı, AIDS gibi modern belalarla da riskli atraksiyonlar başlıkları altında değerlendirildi. İnsan merkezli bulaşıcılara ek olarak, "kuştur, domuzdur" derken yerkürenin tamamını fail yapan bir paranoya alanına giriverdik.

Oysa panik kültürünü besleyen bu bulaşıcılığın bir yönü, şu uzun ve acı insanlık tarihi boyunca hastalık olarak algılanmadı, aksine teşvik edildi: İnsanlığın ta kendisi!

İnsanlar kendi varlıklarının bulaşıcı olduğunu anladıklarında, bunu aynı anda doğaya ve kendi türlerine karşı kullandılar. Doğaya bulaşma, avcı-toplayıcı toplumdan tarım toplumuna geçişle beraber aşikar biçimde kabul edilen bir salgın sürecidir. Bu arsız çiftçiler, "Evet aga, kendi soyumuzu devam ettirip, bir artı değer üretmek için hem toprağı hem de bazı hayvanları ehlileştireceğiz, onları kendi ihtiyaçlarımıza göre yontacağız!" dedikleri için doğayla görece barış içinde yaşayan avcılara göre, insanlığı bu gezegene daha fazla bulaştırmayı başarmışlardır. Onlardan daha götleği ise sanayi toplumudur ki; bu aşama, "Sadece bulaşıp yapışmakla kalmam, anasını da bellerim!" dönemi olarak da adlandırılabilir.

İnsan denilen şu çarkı çökük yaratığın kendi kendine bulaşması da (bulaşmanın cinsine, boyutuna ve etkisine göre) sosyalleşme süreciyle gerçekleşir. Fikirlerimiz, değerlerimiz ve kimi zaman duygularımız, insanlığın ortak birikiminin içimize düşmesiyle inşa edilmeye başlar; zaman içinde yaşanılanlarla beraber evrilmeyi sürdürür. "Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu ispitleyeyim" ve "Vay anasına bak kızını al" deyişlerinin altında yatan da bulaşıcılığa dair bu bilgidir.

Doğruya doğru, pek muhterem insan evladı okuyucu, insanlığı bize en çok bulaştıran kurum "aile"dir. Bundan dolayıdır ki; isteseniz de istemeseniz de, sadece genetik olarak değil toplumsal olarak da ana babalarınızın ürünlerisiniz. Ebeveynlerinizden daha eğitimli, daha zeki, daha bilgili, daha zengin olmanız sadece fikir ve görgü alanında bir değişikliğe yol açar (Anouar Brahem Etkisi). Ancak "boktur kokar, soydur çeker; cinsine tükürdüğümünün cinsine çeker" durumunu yaratan özellikler, doğumunuzdan birey olduğunuzu hissettiğiniz ana kadar içinize işlenmiştir; o saatten sonra ne yapsanız değiştiremezsiniz! Buna dair bir farkındalık bile, bütün hücrelerinize bu miras yoluyla bulaşmış korkulardan, kuruntulardan, endişelerden, ve hatta deliliklerden kurtulmanızı sağlamayabilir. Öyle ki yaş kemale yaklaştıkça, gençken ana babanızda en kızdığınız özellikleri kendinizde görmeye başlayabilir; vampire dönüşen bir kurt adamın şaşkınlığıyla, "Ohanda lan, anam/babam oluyorum resmen!" diyebilirsiniz. (Adamın adının okunuşu aslında Enver İbrahim'dir!)

Benzer bulaşmalar yalnızca "kuşaklar arası" değil, "kuşak içi" ilişkilerde de bereketli bir şekilde görülür. Kitlesel histerinin en ilmikli örneklerinden birisi olan linçten, FM radyolardan sızan uyduruk pop şarkılarındaki ağlak aşk temasına kadar kendi benliğimize atfettiğimiz pek çok duygu, aslında (kimi zaman bilinçli olarak üretilip, manipülasyon amacıyla ortalığa salınan) yüksek bulaşıcılığa sahip fabrika üretimi parçalardır.

Bu farsta her neslin görevi, bitmek bilmeyen bir bayrak yarışının koşucuları olarak, bir önceki nesilden aldıkları korkuları bir sonraki nesle bulaştırmaktır. Hintergedanke, atalarımızın bize bulaştırdığı bir virüsün küçük uyarlamalarla zihinlerimizin ardında işlemesidir. Bu da, karamsar bir kehanet gibi, bize tabula rasa'nın olanaksızlığını anlatır ki; "hiçlik"e giden yol, bundan dolayı, kapalı devre bir benlik kurgusunu yıkmaktan ötededir. Hiçlik, özelde ana babanın endişelerini, genelde insanlık tarihinden çıkan dersleri alaşağı etmeyi gerektirir; bu yolun müdavimlerinin az olması ise gizliden gizliye olsa da zayıflıklarımızı sevmeyi öğrenmemizdendir (KYH Ailesi, bu iki duruma karşı eşit mesafede durmakla beraber, bunların arasında gidip gelmenin eninde sonunda nevroza yol açacağını belirtmekten kaçınmaz!)

"Hakiki özgürlüğü" elde etmek için önce ana babanızın mirasını, sonra da insanlığı ve onun size dayattığı her türlü duyguyu(aşk, şefkat, acıma, nefret vb.) öldürebilecek misiniz?

Götünüz yiyorsa, buradan buyurun!

Siz kendinizle muhasebeye tutuşmuşken; bu bulaşık yazıyı, konumuzun anlam ve önemine ithafen, Nirvana'nın Smells Like a Teen Spirit şarkısının sözleriyle bitirelim:

Emaneti doldur, kankanı da getir hacım,
Kaybetmekten eğlensem de, dinmez acım!
Avradın canı sıkkın ama kendinden emin
Tavrına dayanamadım, koydum küfrü demin.

Hüop, hüop, hüop, Taksim'den aşağı Kasımpaşa!
Hüop, hüop, hüop, Taksim'den aşağı Kasımpaşa!

Lambaya püf de, tehlike göbek adımdır.
Nah burdayız işte, eğleşmeye geldik!
Yeminle mallığım angutluğum bulaşıcıdır.
Nah burdayız işte, eğleşmeye geldik!

Hüop, hüop, hüop, Taksim'den aşağı Kasımpaşa!
Hüop, hüop, hüop, Taksim'den aşağı Kasımpaşa!

Sevdiceğimin anası kara, kendisi beyaz
Sivrisinek soktu, libidom kaşındı biraz!

Hey yavrum, hey!

Bi' bok olma mevzunda habire sıçıyorum
Mübarek sapın kazması hep ben oluyorum
Ezelden ebede dostun az, ama öz olsun;
Mezara kadar sikinin başında dursun!

Sevdiceğimin anası kara, kendisi beyaz
Sivrisinek soktu, libidom kaşındı biraz!

Hey yavrum, hey!

Ne yediğimi bile unutuyorum moruk
Güldüğüme bakma, sinirim bozuk.
Zor bulunuyor bu devirde hidayet,
Eh, her ne boksa artık, siktir et!

Hüop, hüop, hüop, Taksim'den aşağı Kasımpaşa!
Hüop, hüop, hüop, Taksim'den aşağı Kasımpaşa!

Bi' denyo Danyalsın lan sen, bi' denyo Danyal...
Denyo, denyo, denyo, denyo Danyalsın!

Oksimoron

2010-01-15T17:09:00.004+02:00

Yunanca. İsim

- Zıt anlamdaki iki zıpçıktı kelimenin "doggy style" kullanılması sonucu ortaya çıkan, zehir gibi aptalca tamlamalara verilen isim. Örnek: "Bu maddenin en genel örnekleri için tam buradaki linki takip edebilirsiniz.

Eski Yunanca'da keskin anlamına gelen oxy ile aptalca anlamına gelen moros kelimelerinden türeyen oksimoron, kendi içinde yarattığı zıtlık sayesinde insana, "İsmiyle müsamma olmanın bu kadar da boku çıkarılır mı arkadaş!" dedirtecek kadar alengirli bir zıpırlıktır.

Zıtlıkların ılgıt ılgıt estiği bir yayla olan oksimoron, beynine bol oksijen giden moron ya da oksijensiz kalmış bir deha gibidir: O kategori için olağandışı bir durumun yaşandığı hissi verse de, ortaya çıkan sonuçta bir farklılaşma yoktur! Denek, hala nato kafa nato mermer takılmayı sürdürmektedir. Zaten oksimoronun amacı da bir değişiklik yaratmak değil, mis gibi bünyelerin tepesindeki cillop kafaları karıştırmaktır. Bundandır ki tarih içinde oksimoronun ilk ve en masum örneklerini, genellikle yeteneksiz şairler ve dikkat çekmek isteyen diğer masturbasyon kurbanları kullanmıştır. 20.yy.'ın ortasından sonra ise, temelde bir oksimorona dayanan Nazi propagandasının başarısına postmodernizmin toplumsal zeminleri kayganlaştırması eklenmiş; böylelikle oksimoron, medya tarafından desteklenen, ticari ve siyasi bir araca dönüşmüştür.

İşin doğrusu; popüler kültür denilen zımbırtı (ister ticari isterse siyasi amaçlarla kullanılıyor olsun), gece gündüz tam gaz çalışan bir oksimoron makinesidir. Medya denilen fabrikanın bu en demirbaşlı makinesi, sağ-sol üst-alt ayırt etmeksizin, sözde dengeli özde sansasyonel ama her haliyle güdük melezlenmeler yaratır. Kendisi dışında yaratılmış olanları da belirli bir ücret karşılığı kitlelere yayar.

Ahanda tam üstüne bastığımız noktada; PRopagandayla genişleyen Hitler'in nasyonel sosyalizmi ile PR'a daralan Cemil İpekçi'nin muhafazakar eşcinselliği arasındaki yegane fark, oksimoronun kitleler üzerinde yarattığı Kafa Karışıklığı Alanı'nın (KAKA) büyüklüğünden başka bir şey değildir. Yani, çeşitli toplumsal koşullardan dolayı çok büyük KAKA üretebilen oksimoronlar, kitleleri peşinden sürükleyebilirler. Bu durumda kendilerini KAKA'nın tam merkezinde hisseden militanların, bu ideolojileri tanrısallaştırmaları hadisesi görülür. Bu temsil alanını bulamayan, sözgelimi muhafazakar eşcinsellik gibi, kavramlar ise belediye işçileri ve simitçilerin biçki dikiş ihalesini banka hesabına aktarmak gibi daha masumane ve bireysel bir KAKA yaparak günü kurtarırlar. [Hani bu iki örneği farazi olarak yer değiştirsek diyorum; Cemil İpekçi'yi, dört adet türbanlı penisten yapılmış swastika bayrağını benimsemiş Muhafazakar Eşcinseller Partisi'nin heyecanlı, öfkeli ve ülkü dolu lideri olarak, paralel bir evrendeki Reichstag'ta hararetli bir konuşma yaparken hayal etmenin cezai müeyyidesi var mıdır acaba? Neyse, öğreniriz nasılsa!]

Hadi bunu moda denilen endüstriyel ucubenin serbestisine bağlayalım. Peki ya kendisine ulusalcı-sosyalist diyen/denilmesine izin veren ve kendini bu kimlikle tanıtan yazara ne buyurulur? Sen doğumundan beri enternasyonelist olan görüşü, memleket sınırlarına küçültürsen elinde sadece sosyalizmin "sos"ı kalır, onu da ancak salatada kullanırsın!

Burada devreye, neredeyse 40 yıldır varlığından söz edilen postmodernite durumu devreye girmektedir. Önce, sermaye-emek, kültür ve politikanın küreselleşmesi, birbirleriyle alakasız görünen kavramların yan yana gelerek bitişik olarak (juxtaposition) varolmalarına yol açtı. Ardından da, ilk başta birbirleriyle çelişir gözüken bu kavramlar, gerçekten çeliştikleri için, sahip oldukları anlamları yitirerek melezleştiler. "Bazen o, bazen bu, bazen ne o ne de bu olmak" ifadesiyle özetlenebilecek bu gelişme, göz boyayan tanımlar üretme konusunda zengin, bunların gerçekleşme ihtimali konusunda zayıf kimlikler yarattı. Bunların en belirgin özelliği ise, istenilen melezlenmenin laboratuvar ortamındaymış gibi gerçekleştirilebileceği bir modülerlik sunmalarıydı.

Eski anlatılardaki ikilik (melek/şeytan ya da Dr Jeykıl/Mr Hyde) aynı anda gözükmez, sevgili gıdısından-aldıklarım! Ne var ki bu modüler yan yanalık, birbirleriyle enseye-tokat-göte-parmak-derecesinde-kanka olmuş şizoid bir ortaklıktır.

Sözün özü, oksimoronlaşmış kavramlar (ister anlamı kuvvetlendirmek, isterse juksapozisyon yaratmak için olsun) birbirlerine kilitlenmeleri kesin olan iki azgın köpek gibidir. Anadolu'da bu gibi durumlarda, hayvanları ayırmak için sopa ve soğuk su kullanılır. KYH Ailesi olarak hayvanlara işkenceyi onaylamıyoruz, ancak yukarıda anılan yöntemi oksimoron için kullanmak, her aklı başında insanın nöron borcudur! Fakat, "Alem oksimoron olmuş, biz napalım?" diyenlere, sevdiğimiz tek oksimoron Namuslu filmindeki "namussuz namuslu"dur deyip, ardından "eh siz de haklısınız!"yanıtını verecek kadar yavşak (postmodern) bir bloguz.

Madem oksimoronun ilk olarak şiirsel taciz eylemlerinde kıyakçı rolünde kullanılmasından bahsettik, bu maddeyi de külliyen oksimoronik bir şiirle bitirelim:

Yuvarlağın Köşeleri Cumhuriyeti'nin
vatansız vatandaşlarıdır bütün şairler!
Attığında çığlığını sessizliğin sesi,
Bakire Meryem gibi döllenirler!
Hem ıssız kalabalıkların ortasındadırlar,
hem de aydınlığında karanlık bir gecenin.
Severler gerçek yalanlar uydurmayı,
paylaşmak için yalnızlıklarını!
Oysa yaşayan ölü gibidir dizeler,
Aptal bir usla şunu terennüm ederler:
Yalnızlık aslında sakat bir at,
Şiir ise paylaşılamayan sakatat!
(Böbrek olur, ciğer olur, at taşağı olur, meşrebinize kalmış...)

Kimlik

2009-12-25T18:24:00.012+02:00

Sapına kadar Türk malı. İsim

1- TDK'dan kelimesine dokunmadan.Toplumsal bir varlık olarak insana özgü olan belirti, nitelik ve özelliklerle, birinin belirli bir kimse olmasını sağlayan şartların bütünü. Örnek: "Gençler, kimlik görelim!"

2- Bir insan evladının ne menem bir halt olduğunu başkalarına tanıtan, onu afişe eden, yerin dibine maymunun kıçına sokan belge, tanıtma kartı, hüviyet. Örnek: "Hüviyetin olduğu yerde hürriyet yoktur!"

KYH Ailesi olarak en irrasyonel kimlik aracı olan "ırk" kavramından tiksinmemiz, bir üyemizin üniversitede aldığı Calculus dersinde Sıtkı Irk isimli bir hocayla dalaşmasına dayanır. İçerikten sıkıldığı için amfinin üst kapısından sıvışmaya çalışan genç arkadaşımız, durumu fark edip alt kapıdan fırlayan Bay Irk tarafından yakalanmış, bir ton laf yemiş, sonra da hocanın odasındaki gemi maketlerine baka baka, "Rahatsızlandım için çıkmak zorunda kaldım, yoksa dersiniz, eee nasıl desem, mutmuhteşem!" yalanı atmak zorunda kalmıştır. İşte o günden bu yana, hem matematiği hem de ırk kavramını güvenli sürüş mesafesinden takip ediyoruz.

İnsanlar ilk çağlardan beri şu cibilliyetini sevdiğiminin dünyasında varolabilmek için başkalarına ihtiyaç duymuştur. Çünkü Maslow'un İhtiyaç Hiyerarşisi Kuramı'yla ortaya koyduğu (daha sonra ERG, ÖGGH kuramlarıyla düzeltilen) amaçlara tek başımıza erişemeyiz, sevgili homo sapyiyenler!

Peki insan evladı sınırlı kaynakları ve içindeki açgözlülüğü neresine sokacak?

İşte bu gerçek bizi, kaynakları ele geçirme kumpasında işbirliği yapacağımız başka insanlar bulmada ortak bir paydanın gerekliliğine getirir. Bu ortaklık çerçevesinde değişik ebatta gruplar oluşturup, diğerlerini dışlar; kaynaklara ulaşmak için onları etkisiz hale getirmeye çalışırız. Böyle bir çaba örgütlenme gerektirdiğinden, grup içinde ikinci bir güç dengesinin ortaya çıkmasını ve oligarşik bir alt-grubun, beraber kaynattığımız sütün tüm kaymağını yemesini ve bize de sus payı olarak iki lokma fırlatmasını sineye çekeriz.

İnsanlığın ilk zamanlarında bu gruplaşma, klan adını alan küçük gruplar üzerine inşa edilirdi. Fakat tür olarak tavşandan beter ürediğimiz için sayımız ilerleyen yıllarda geometrik olarak arttı ve baz alınan ölçü ümmete, millete ve ırka kadar genişledi. [Matematiğin yaptığı pisliği görüyorsunuz değil mi?]

Adı, çapı ve grup üyesi seçim kriterleri değişse de, kimlik denilen zamazingonun içeriği ve amacı değişmez: Başkalarını dışlama ilkesi ile kendini tanımlamak. Bu tanımlama süreci için kullandığı araç ise -sıkı durun- OKEK'tir! [Bu da matematiğin yaptığı ikinci pisliktir.]

Ortak Katların En Küçüğü, birbirinden farklı sayıların aynı paydaya ulaşmak için çarpıldıkları bir süreç sonucunda elde edilir. Toplama işlemi sırasında paydayı denkleştirmek için gerekli olan OKEK, en aklı başında sayılardan kabul edilen rasyonel sayılarda bile ütopik bir "Ahanda lan ortak bir paydamız var, ne hoş!" yanılsaması yaratır. [Bu matematik denilen çirkefin rasyonel sayıları böyleyse, irrasyonel olanlarının ruh halini varın artık siz düşünün!]

Bu hıyarto durumu bir işlemle açıklayalım:

1/5 ve 3/4 sayılarını toplamamız için 5 ve 4'ün OKEK'ini bulmamız gerekir -ki bu da 20'dir. Buna ulaşmak için rasyonel sayılarımızın altını da üstünü de 20 ulaştıracak şekilde çarpmamız gerekir. Neticede ilk sayıyı 4 ile 2. sayıyı 5 ile çarparız ve sayılarımız daha da şişkin hale gelir; 4/20 ve 15/20 olurlar. Sonra da bunlar toplayıp, 19/20 sonucuna ulaşırız! Görüldüğü gibi iki rasyonel sayı hala 1 etmemektedir! Yani ne kadar çarparsanız çarpın, ortak payda sizi 1 yapmaz, bütünlemez, adamdan sayılmanızı sağlamaz!

Şimdi OKEK ne yapmıştır? "Siz aslında çok farklısınız ortak bir payda lazım" deyip sayıları şişirmiş, nihayetinde de onları 1'e bile tamamlayamadan, piç gibi ortada bırakıvermiştir. Böylelikle rasyonel diye anılan en aklı başında sayıları bile salaklaştırma başarını göstermiştir. (Bunun suç ortağı, işbirlikçisi OBEB, ayrı bir maddenin konusudur.)

İşte kimlik denilen, bu oyunun matematik yerine toplumsallık tarafından oynanmasıdır: Ortak payda oluşturma adına birileriyle toplanmanız için önce çarpılmanız gerekir! Tanım itibariyle, hem diğerlerinden farklı olanı göstermesi hem de ortaklık iddiasında bulunmasındaki tutarsızlığın nedeni de, bu oyunun külliyen yalan dolandan, iskambil kağıtlarıyla yapılan bir kurgudan, osuruktan bir eyyamdan ibaret oluşudur.

Bu yüzdendir ki hiçbir kimlik tarih boyunca önemini sabit tutamamış, bir vakit yerini bir başka kimliğe devretmiştir. Klan dine yenilmiş, ümmet yerini millete bırakmış, kapitalizmin besleyip büyüttüğü tüketim kültürünün inkişafıyla beraber meta kullanımına dayanan, şipşak küresel kimlikler ortaya çıkmıştır.

Ancak sevgili kimliğimi-evde-unutmuşum-abiciler, doğumla kazanılan fabrika ayarı kimlikler yerine, kullanıcının (arada "insan" da deniyor) kendi belirlediği kişiselleştirilmiş kimlikler'in revaçta oluşu; kimlik denilen nanenin içeriği ciddi derecede örtmesini engellemez. Çünkü kimliği oluşturan her etiket (sanal alemdeki popüler adıyla tag) aslında bir ya da birkaç deneyimden yola çıkan bayağı genelleştirmelerdir. Birisi için "akıllı" dediğimizde onun bizdeki yansımasını, genel bir akıl kavramına saplanarak ifade ediyoruz demektir; o kişinin kendine özgü yetisini ya da o kişiyi değil!

Sahip olduğumuz alt-üst-sağ-sol-hopidik kimlikler, bir kütüphane katalogu işlevini görürler. Farklı boyutlardaki toplumsal gruplar içinde, hangi rafa konmamız gerektiğini, indirgemeciliğin tereddütsüz yavanlığıyla, gösterirler. O an için -siz istemeseniz de- üzerinize yapışacak olan yafta, muhakkak farklılıklar üzerinden ilerleyecektir. Başka insanların Toplumsal Konumlama Sistemi'nde yerinizi tayin etmeleri, büyükten küçüğe kadar pek çok değişik çarpma işleminin toplamından çıkan sonuçla bulunur. Muhatap olduğunuz kişi/kişilerle ortak olan kimlikleriniz (eşitliğin iki tarafı birbirini götüreceğinden) düşüldüğünde, GPS daha detaya inen alt-kimlikçiklerle çalışır ve tam (!) noktanızı bulur. Karşınızdaki Türk ise, bu sefer dininiz ya da memleketiniz önem kazanır; üniversite mezunuysanız, hangi üniversite olduğu öne çıkar. (Muhatap ilkokul mezunuysa, bu detaya gerek yoktur.) Bunlar da yetmezse, yaş, baş ve bilcümle tüketim alışkanlıkları gündeme gelecektir. Bu konuda insanların yeni gelinin kocasına sarıldığı gibi kimliklere abandıkları gözlemlenebilir: "Ferdi de iyidir, kalbimizde yeri vardır ama ben Orhancıyım!" (Ya da "Facebook çok amele doldu ya, ben Twittercıyım!")

Tekrardan kelimenin 2.anlamına dönecek olursak; matematik dersi macerasında bahsi geçen öküz arkadaşımız, mühendislikten ayrılıp sosyal bilimler okuduktan sonra bir üniversitede araştırma görevlisi kadrosunda çalışmaya başladı. Zaman içinde, konuyla ilgili ipilginç bir olguya şahit oldu: Bir vakit fakülteye (dapdallama) bir hoca geldi. Yoklama alma işini her ders, koskoca anfideki kimlikleri toplayıp bunları barkod okutucuyla bilgisayara Excel dosyası aktararak yapan bir şahsiyetti bu. İlk başka kaçakları engelleyen makul bir yöntem gibi gözükse de, aslında ortada tekno-faşizan bir sorun vardı: Kimliğini unutmuş öğrenci derste yok sayılmaktaydı! (Kısaca herifin derdi o öğrenim kurumunun asıl amacı olan, öğrencinin bilgiyi alması ve bilgi üretimine katılmasını sağlamak değil, kimlik kontrolü yapmaktı.)

Düşünsenize; fiziken ve zihnen orada olsanız bile, kimliğiniz yanınızda değilse, yok sayılıyorsunuz. İşte bugünümüz ve geleceğimizle ilgili asıl ürkütücü gelişme de budur, sevgili vatandaşlarım: Üç kuruşluk bir kart kadar bile değerinizin olmadığı bir çağda yaşıyorsunuz ve bunu feodal dönemden iyi olduğuna inanıyorsunuz!

Bu kadar maykılmuurluk yeter, bu maddemizi biraz da nasreddin olarak kapatalım:

Bir gün Nasreddin Hoca büyük bir şirketin kokteyline davet edilir. "Oh ne ala, beleş yemek artı içki" diye sevine sevine davete gider. Fakat kapıdaki korumalar, "Smokinsiz alamıyoruz beyefendi!" diyerek bunu geri çevirirler. Buna içerleyen Nasreddin Hoca eve gidip kürkünü ve yumurta topuğu ayakkabılarını giyer, $ sembollü 24 ayar altından kolyelerini ve tek tüylü beyaz şapkasını takıp mekana gider. Kapıdaki görevliler bu sefer, "İçeri smokinsiz kimseyi almıyoruz, pezevenk gibi giyinmiş birini hiç alamayız!" derler. Nasreddin Hoca bunun üzerine korumalara, "Yu'mada'faka'kak'saka'sanovebiç" deyip Aksaray'daki bir pavyonun yolunu tutar.

Söbü

2009-11-12T03:43:00.013+02:00

Türk malı. Sıfat

- Yamuk, eğri, basık, çarpık, sivri, oval, kaba. Örnek: "Okumalılar yerine resimli blogları tercih eden arkadaşlar için, söbü maddesine bir görselle başladık."

TDK'mızın Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nde nah şöyle yer verdiği söbü, güzide memeleketimizin taş gibi taşralarında dil üstünde kaydırılan, basenlerde yaydırılan cillopesk bir kelimedir. Şekil olarak 'yuvarlak'a yakın durur. Ancak teknik olarak söbü, bir dairenin (birbirlerine paralel olacak şekilde teğet geçen iki noktadan bastırılarak) yamultulması sonucu oluşturulur. Neticede, bu teğet çizgileriyle dik açı yaparak kesişen iki noktada, yuvarlağı bozan anarşik sivrileşmeler görülür.

Fabrikada üretilirken makinenin anlık dangozluğu sonucu -ya da bir ihtimal toptancı kamyonuyla mahalle bakkalına gelirken en altta kaldığı için- yamulan plastik toplar söbünün en güzel kullanımlarından biridir. Bu söbü toplar, sen düzgün vurduğunu zannetsen de, ayağını çoklu odak noktalarının tam ortasına denk getiremezsen, kendi kafalarına göre bir yerelere uçar giderler. Fakat, zayıf bir malzemeden yapıldıklarından, her gece balkonda habara hobara okey oynamalarına kıl olduğun İğrenç Ayşe Teyzegiller'in camını bile kıramazlar!

Bir de söbü kafalar vardır ki, genelde acemi babaların o buruşuk, mor varlıkla ilk karşılaşmalarında ecel terleri dökerek; "Bu arkadaş hep böyle mi kalacak?" türünden salak sorular sormalarına yol açar. Oysa her kafa aslında söbüdür, söbü kalacaktır! Yeni doğmuş bebeklerin dünyadışı bir uygarlıktan postalandıkları hissini uyandıran aşırı söbülükleri, genellikle dış dünyaya uyum sağlayıp, anyayı konyayı anlamaya başlamalarıyla azalır.

Yukarıdaki iki örnekten de anlaşılacağı üzere, söbü hoşa giden bir şekilde değildir. Bu geometriye haiz bir nesne gördüğümüzde, sanki işler bir yerde ters gitmiş de, olması gereken mükemmel durumdan sapılmış duygusuna kapılırız.

Söbü, yusyuvarlacık bir idealden sapma; sözde bombastik bir diyardaki hödölödür!

Bu yüzden bakkaldan plastik top seçilirken önce havada döndürülür, dengesizse alınmaz; basık kafalı çocuklar okulda Cilalı Sivilce Devri'nin öznefretiyle donatılmış arkadaşlarının testis oğlanı olurlar; Rıza'nın muz ortası kıvamındaki memeler "Oh schön!" olsun diye sorgusuz estetik cerrahlara teslim edilirler. [Sadece Kırkağaç kavunu sözkonusu olduğunda (kelimenin düz anlamıyla kavun), "İlla ki yuvarlağını alalım!" denmez.]

Peki hal böyleyken "en büyük söbü"nün üzerinde yaşıyor olmamıza ne diyeceğiz, pek muhterem Galileoseverler?

Hepimize liseye kadar, "Dünya yuvarlaktır" yalanının atılmasını, Kafa Yolları Haritası Ailesi olarak içimize sindiremiyoruz! Çünkü biliyoruz ki; bize bu yalanı sıkan zihniyet, "Elmanın öteki yarısını aramalısın", "Altın oran vardır", "Göğüslerine silikon taktırırsan daha seksi olursun", "Çok istersen olur", "Bu hayatta sömürülmeye ses çıkarmazsan, karma sana oral seks yapacak", yalanlarını atanla aynı zihniyettir! Bir tür hakikati saklama, eğrileri düzgün gösterme, sündürerek uzatma, sünmüşleri gerdirme taktiği; bizi bu söbü dünya üzerindeki yanlışların aslında var olmadığına ikna etmeye çalışır.

Bu gerçeğe aymadığımız sürece de, bütün bir hayatımız, neden-sonuç ilişkisini "by-pass" ederek (her anlatı gibi suni olan) bir üst-anlatının içinde geçip gider. "Dünya söbü dostlar, ben söbü olmuşum çok mu?" felsefesinin iç huzurunu yakalamış insan evladı bulunsa da; çoğumuz evrenin varlığımıza (hislerimize, düşüncelerimize ve bunlardan türeyen oluşlarımıza) kayıtsız olduğu gerçeğini kabullenmek istemeyiz; tutarlı olmasa da filintamsı, ultrasütbeyazı anlamlara ihtiyaç duyarız. Neticede de, fabrikasyon ya da ev imalatı fark etmez, bunları elde edip içselleştiririz.(Senin sosyalleşmen bir melekti yavrucuğum!)

Bu söylemleri reddetmeyi denersek ne mi olur? Bakalım:

Elmanın öteki yarısı palavradır! İnsanların beklentileri ve arzuları zamanla değişir. Bundan dolayı aşk denilen yanılsama, beraber ihtiyarlamış nadir çiftler dışında kırılma eğilimindedir. Belki de insan doğası gereği çokeşlidir ha?

Altın oran yoktur! Evrenin fiziksel ve kimyasal dinamikleri, ancak rastlantısallıkla şekillenen neden-sonuç ilişkisiyle belirlenir. Matematik delisi bir yaratıcı, pekala insanların kuruntusu olabilir.

Göğüslerine silikon taktırmakla daha seksi olmayacaksın! En fazla daha şişkin olursunuz. Bir kadının seksepalitesini belirleyen, süt dönemi takıntısı olan erkekler dışında, göğüslerinin şekli ya da onları ne kadar gösterdiği değildir.

Çok istesen de olmaz! Bir şeyi elde etmek istemekle değil, insanı o amaca götürecek araçları edinip kullanmakla ilgilidir. Toplumsal ve ekonomik ilişkilerin külliyen asimetrik olduğu bir dünyada, muhtemelen başkalarının çıkarlarıyla çelişen o isteği (en masumane haliyle bile olsa) koşulları kontrol etmeye yönelik bir takım oyunlar tertiplemeden erişebileceğini iddia eden varsa, seve seve pisti ona bırakabiliriz.

Bu hayatta sömürülmeye ses çıkarmazsan, karma sana oral seks filan yapmayacak! İçinde büyüdüğün oligarşik toplum daha da semirecek, zengin daha da zengin olacak. Evren neden değişik hayatlardaki (-)'lerle (+)'ları toplayıp nihayetinde sıfıra ulaşmaya gayret etsin ki?

Dünya üzerinde düzeltmeye çaba sarf etmemiz gereken (olumsuz anlamda kullanılmayı hak eden) en büyük söbülüğü, kendiliğinden yuvarlanması için bir sonraki hayata bırakarak bu maddeden dağılıyoruz sevgili okurlar.

Söbülükle kalın, söbü kalın!

Kıtipiyoz

2009-10-07T04:36:00.016+03:00

Rumca. Sıfat

- Uyduruk, değersis, kıytırık, kıçıkırık, bibokayaramas, bayağı, kötü, itoğluit, hiç, mınakoduğumununbilgisayarı.

Ösgün hali kıtipiyos olan bu kelime (ki artık hepimis Rumca kelimelerin -s ile bittiğine adımıs gibi eminis), o şahane argomusun unutulmaya yüs tutan güside kelimelerinden biridir. Dikkatli bünyelerden şu iki nokta kaçmamıştır: Rumca olmasa ne argo olurdu, ne de bu kadar çok balık adı!

Türkçe'de elektronik alet edevat isimlerinin Amerikanyalılar'dan yüklendiğini, hukuk terimlerinin Araplar'dan apartıldığı, felsefi kavramların Fransıslar'dan enspire edildiğini biliyorus. Hadi bunlar neyse ne de, üç tarafı denislerle çevrili olan şu cillop memlekete bin yıl önce gelmiş olan ahalinin (ki DNA babında ataları Orta Asya'dan çok, Avrupa ve Ortadoğu kökenlidir) deniscilik terimlerini İtalyanlar'dan cebellesione etmeyi, balık isimlerini Rumlar'dan lüplemeyi, denisanası türlerini İskitler'den öğrenmeyi becermelerine ne demeli?

Yahu,ne biçim insanlarsınıs lan sis? İl arak, dil arak; in arak, din arak! (Hayır, kıymetini bilsen yine bir şey demeyeceğim! [Ama öyle şahane çürüyorsun ki bokunu çıkardın! Her gün daha da cahilleşiyorsun.] Sen kıymetini bilmessen bilen bulunur elbet!) Sonra da çık ortaya, "Orta Asya'dan geldim, bir arkadaşa bakıp çıkacağım!" ayağıyla kurmaca bir kimliği milyonlara dayat, yemeyene de fitil olarak dayayıp, adına da (copun 1 rakamına benzemesinden dolayı) "Milli Birlik" de!

Memlekete sirayet etmiş böyle bir atmosfer içinde, sosyalleşme süreci 4M (Milli Tarih, Milli Coğrafya, Milli Güvenlik, Milli Vanilli) ile geçmiş insanların kıtipiyos gibi güsel bir kelimeyi bilmelerini bekleyemeyis. 80'de büyüyen gençlik 'kıtipiyos'u otus yaşından sonra öğreniyorsa, 3G cep telefonlarının ağına düşmüş, bedbaht, yeni nesil bu kelimeyi nasıl bilsin? (4M > 3G)

Efendim, kıtipiyos, şu üç günlük, sefil yaşantılarımısda karşımısa çıkan, bisden daha sefil şeylere verdiğimis isimdir. Bu öselliğiyle de fisik ilminde bahsi geçen göre(ce)lilik kavramının sosyal ayağını oluşturur. Einstein, bilimselnasreddinhoca olarak, atomik seviyede "dünyanın merkesi"nin göslem(leyi)cinin (obsööörvııır, liki bom bom davn) durduğu yere tekabül ettiğini öğretmişti. Şu atomları boş, adamları nahoş dünyada her göslemcinin merkesinin kendi kişiliği/ egosu / görgüsü olduğu düşünülürse; kıtipiyos, her daim o insanın kendi beğenisinden aşağı gördüğü, ona göre bir basamak altta kalana verdiği sıfat olacaktır! Mesela, senin yılda bir de olsa gitmeye can attığın restoran, ondan daha iyilerini gitmeyi alışkanlık edinen bir başkası için kıtipiyostur. Senin kıtipiyos dediğin ise, bir başkasının açlıktan camına yapıştığı bir lokantadır.

Nöronları arasındaki ilişki limoni olmayan bir insan evladı, bu noktada şu soruyu soracaktır: "Eee, hal böyle iken değerli ile kıtipiyos arasındaki ayrım hangi kıstaslara dayanır?"

Bu konuda bir tek kavrama güvenmemis yeterlidir: Uslaşma!

Uslaşma, farklı bünyelerde barınan 'us'ların bir konu üstünde ortak bir anlayış geliştirmeleridir. Kimi zaman doğal bir aynılık, kimi zaman orta noktada buluşma, kimi zaman da bir 'us'un diğerine teslimiyetiyle gerçekleşen uslaşma, "değer" kavramının ösünde yatan mihenk taşıdır. Çoğu saman, elde edeceğimis "fayda"nın, pek çok bağımsıs değişkene bağlı gerçek etkisini sorgulamadan, uslaşma ile bir karara varırıs. Kaldı ki o "fayda"nın içeriği bile uslaşmaya dayanır.

Kıtipiyal uslaşma; Çukurova yerine Boğaziçi'nde okumayı istemek, göttenbacaklı Fatma/Mehmet yerine tayımsı Ayşe/Ali ile yatağa girmeyi düşlemek, tosbağa model bir Volkswagen yerine otomatik vitesli Volvo'yu tercih etmek, yas tatilinde duvarları soyulan bir pansiyonda uyumak yerine beş yıldıslı bir tatil köyüne gömülmektir. İnsanlar arasındaki temel eğilim, mantıklı bir tercih gibi görünen bir öngörüde yatar: Kıtipiyoz olana karşı değerli/kaliteli olanı benimsemek hayata tat, bünyeye neşe, benliğe parıltı getirecektir!

İnsanlar, Çukurova Üniversitesi'nde tanışacakları Fatma/Mehmet ile tosbağa model bir Volkswagen'e atlayıp, duvarları soyulan bir pansiyonda nasıl muhteşem bir zaman geçireceklerini düşünmesler. Hiç mi hiç akıllarına gelmes, o göttenbacaklının tayımsıdan daha iyi sevişen, aşk dolu bir mahlukat olarak onları daha iyi saracağı! Pansiyonun sağlayacağı hareket ösgürlüğüyle gittikleri beldeyi köşe bucak dolaşacakları ve Fatma/Mehmet ile olan aşklarının daha da pekişeceğini de hesaba katmaslar! Volkswagen su kaynattığı için girmek zorunda oldukları üçüncü sınıf benzin istasyonunda yerel bir feylosofun biricik namelerine muhatap olacaklarını da kestiremesler.

Boğaziçi'nden mesun olup, balayını Ayşe/Ali ile beş yıldızlı tatil köyünde geçirmiş, Volvolu o kadar nevrotik insan var ki; kıtipiyosun tarifini, uslaşmaya dayalı bir mutluluk kavramı üserinden yapmanın güdümlü güdüklüğü, nöronları arasındaki ilişki enseyetokatgöteparmak olan bir varlık nazarında, gün gibi aşikardır.

Mutluluk bir andır adamım, uslaşmaya dayalı bir fayda hayali değil! Hayat -yeminle- güsel sürprislerle dolu lan, akıllı olun! Fakat illa ki, "Ben bu esmerbomba kelimeyi aptalsarışın nedenlerle kullanacağım" diyorsanıs, kıtipiyos bir muhite çöreklenmiş olan KYH Ailesi, sise edecek laf bulamas!

Hadi, bu maddeyi anektodumsu, ösyaşamsalımsı, duygusalımsı bir kısa hikaye ile bitirelim:

"İlk bilgisayarımın markası, Atari 800 XL idi. Hiç unutmam; tuhaf bir 1988 yılıydı, tuhaf bir şekilde 14 yaşındaydım. Çocukluğu bir köyde davar güderek geçmiş olan babamın -güya bir arsayla takas etme derdiyle satın aldığı- Beta kasetli videoyla tanışmamı sağlamasından üç yıl sonraydı. Alaman pornoları ve dublelajlı Amerikan filmleriyle geçen son bir yılın ardından, tüm yalvarmalarım karşılık bulmuş; nihayetinde bir bilgisayara kavuşmuştum. Her ne kadar Atari dergisinden gördüklerimle Basic dilinde program atraksiyonları yapsam da, benim Atarim, gönlüme yer etmiş olan, Commodore 64 kadar iyi değildi! Commodore'da oyunlar hem çok çeşitliydi, hem de daha çabuk yükleniyordu. Üstüne üstlük Atari'nin oyun yükleyen kasetçaları çok çabuk hata veriyordu. Sayaç 200'e (tam da oyunu yüklemeyi bitirmeye) geldiğinde tuhaf bir ses çıkıyor, ekranda "Boot Error" yazısı beliriyordu. İşte o zaman, "Mınakoduğumununbilgisayarı!" diye hiddetleniyordum. Oysa mahalle arkadaşlarım bana gelip, sırf, o Commodore'unkinden aşağı olan, kötü oyunları oynamak için türlü yalakalıklar yapıyorlardı. Eve 1990 yılında, 286 işlemcili, monokrom ekranlı ilk PC girene kadar Atari'yle takıldım. O yıl Atari yüklüğe kaldırıldı. Ancak derdim bitmemişti; monokrom ekran kartı pek çok oyunu açmıyordu. "VGA Emulator" denilen bir programı çalıştırdığımda, sınırlı da olsa oyunları oynayabiliyordum. Emülatörle geçen iki yılın ardından üniversiteye gittim ve bir daha bilgisayarı 1995 yılında -bir yurt laboratuarında, UNIX'te "chat" yapmak için- görebildim. Fakat durum çok da acıklı değildi tabii; 1999'da yeniden bilgisayarım oldu. Devir, 4 KB'lık internet devriydi; bilgisayarım ICQ'yu açsa da yeni oyunları takılarak oynatıyordu. Çalıkmaya yeni başladığım iş yerimdeki bilgisayar ise içler acısıydı. 2003'te işten ayrılmadan önce aldığım son maaşla topladığım bilgisayar sadece bir yıl güncel kalsa da, masterı bitirmek için çalışmak yerine oyun oynamama olanak tanıdı. Şu an elimde olan ise, 2003'te aldığım nane mortu çekince iş yerinden bana verilen, eski bir bilgisayar: Oyunları da, 'browser'ı da açarken bin defa düşünüyor, hergele! Kısaca, şu ana kadar sahip olduğum tüm bilgisayarlar, mınakoduğumununbilgisayarı oldu. Oyunları çalıştırmadılari hep sorun çıkardılar. Fakat, şimdi, düşününce anlıyorum ki hepsi de farklı bilgisayar dillerini öğrenmek ve meseleyi derinlemesine çalışmak için yeterliydi. İnsan bir şeyi değiştirmek istesin, bir yeniliği öğrenmek ve ileri götürmek istesin; ona ne engel olabilir ki? İşte bundan dolayı mınakoduğumununbilgisayarları mı kıtipiyostu, yoksa ben mi kıtipiyosum, bilemiyorum..."

Blog

2009-09-24T21:31:00.006+03:00

Anglo-Sanalca. İsim

- Bir ya da bir grup insanın, edebi bir tekniğe veya bilimsel bir yapıya gereksinim olmaksızın, belirli bir tema etrafında ya da kafalarına estiği şekilde yazdıkları yazıların, yaptıkları resimlerin ya da sağdan soldan devşirdikleri malzemelerin, bir internet sitesi üzerinden yayınlaması işi, ağ günlüğü. Spoiler Örnek: "Blog dediğin nane bülügtür, Savaş ve Barış ise babafingo!"

Son yazıya gelen yorumlar (Bkz. nüans maddesi), KYH Ailesi olarak bizi yaptığımız işi düşünmeye, nerede hata yaptığımızı sorgulamaya itti pek sevgili okuyucular. Neticede insanın kendi eylemleri hakkında, fiilleri çoğul eki kullanarak çekmesinin megalomaninin bir göstergesi olduğunu, dini deneyimlerimiz ve Fatih Terim'den dolayı biliyorduk. Öte yandan hiç kimsenin, çoklu kişilik bozukluğu hastalığımız konusunda klinik bir bulguya sahip olmadığını bilmenin güvenini de taşıyorduk.

Peki nasıl olmuştu da, bu kadar insan geceli gündüzlü (3 vardiya, ayıptır söylemesi) yazı mesaisi yaptığımız halde bir avuç okuyucuyu memnun edememiştik? (Ki bu blogun okuyucu sayısının, KYH Ailesi'ndeki fert sayısından düşük olduğu gösteren istatistiki verilere sahibiz.)

Sorunun kökenini bulmak için kanepeye uzanıp çocukluğumuza inmemiz gerekti. Karşımıza ne çıksa beğenirsiniz: Bülüg! (Evet, bülüg!) Bu yeni bilgi karşısında şaşkınlığımız uzun sürmedi ve yaptığımız bülüg fırtınası sonucunda, bülüg ile blog arasında daha önce kurulmamış ilginç bir bağlantının olduğunu keşfettik.

Resmi kurumlar tarafından "Küçük erkek çocukların cinsiyet organı" olarak tanımlanan bülüg, sukünetin tatlı kollarına uzandığınız bir kumsalda, sizi yerinizden sıçratacak bir çığlıkla denize doğru koşan ve büyüyünce fırlama olacakları izlenimi veren erkek bebeklerin bacaklarının arasından sarkan uzantıya verilen isimdir.

Bu uzantı işemek kadar, akran komşu kızlara gösteri yapmaya da yarar. Yan etkileri ise, sünnet edilmesi ve o kızların babası olan amcalara da gösterilmesidir.(Bazı psikanaliz çevrelerince bu insanların kendi penislerinin büyüklüğüne ikna olmak için bülüg görmeye ihtiyaç duydukları iddia edilmektedir.) Bir çocuk, bülüğünün büyülü olduğuna inandırılmışsa, büyüdüğünde bile, hangi ortamda olduğunu umursamadan o uzantısını sürekli yokla-yarak refresh etmeyi sürdürecektir. Nitekim Kutadgu Bülüg'ünün hala yerinde olduğunu görünce de haplanmış şebekler kadar mutlu olacaktır. (Bilig [Bilgi]. İsim. Türk malı - Türk'ün malı meydandadır. Bir insanın zekâsı sayesinde elde ettiği; öğrenme, araştırma ve gözlem yoluyla kurduğu; akılda oluşan olgu, gerçek ve ilkelerin bütününe verilen isim.)

Şu anda 'blog' denilen nanenin, en temel okuma yazma becerisine sahip olan insanların sanal alemde tuttukları günlükler olduğunu bilenler, "Bu ikisi arasında ne alaka var ki!" diye serzenişte bulunabilirler. Aradaki bağlantıyı daha net anlamak için hikayeyi biraz geri sarmamız lazım. İnsanların günlüklerini ifşa etmek bir yana, kilitli defterlerde yatak altlarında sakladıkları günlere...

Efendim, her şey 80'li yıllarda 'karaoke' çılgınlığının patlamasıyla başladı! 20.yy'ın başlarında kültür endüstrisinin boy vermesiyle beraber herkes bir yıldız, bir şambali şöhret olmayı istemeye başlamıştı. Ne var ki (yetenek mevzu bir yana), herkesi 'film artizi' ya da 'sanat güneşi' yapacak tesis yoktu. İşte karaoke teknolojisi o vakit devreye girdi: İnsanlar artık barlarda ve evlerinde 5 dakikalığına da olsa popüler bir şarkıcı olma fantazisinin tatminini yaşayabiliyorlardı. Ardından kitlelerin internete sürülmesiyle, süper şahane bir malumat orjisinin dibine düştük. Gazete, dergi, radyo, TV, sinema gibi geleneksel kitle iletişim mecralarının yapısal ve ticari engellerine karşın bu yeni mecra, internet bağlantısı olan herkese (yazım kurallarını bilmeyi gerektirmeksizin) seslerini duyurabilme, kendilerini ifşa edebilme, küçük de olsa etraflarında bir hayran grubu yaratabilme şansı verdi.

Bu gelişmenin medyanın yanı sıra hayatın pek çok alanında 'postmodern' diye tabir edilen, fütursuz bir esnekliğe haiz nüfuz etme yetisini yanında getirmesi şaşılacak bir durum değildi. Zira geçen süre zarfında terörist örgütlenmeler bile, tek başlı bir emir-komuta zincirinden (Haşhaşiler - Hasan Sabbah); eylem planı konusunda otonom hücre yapısına (El Kaide - Usame Bin Ladin) döndüler. Devir, artık viral (bir virüs gibi yayılan) araçların devriydi!

Sosyal medya namıyla arz-ı endam eden bu yeni medya, her türlü ifşayı/kimlik fantazisini belirli ölçüde kitlelere yaymayı başardı. Malumat ve iletişim teknolojilerindeki bu değişimler yepyeni bir epistemoloji yarattı: Wiki kültürü! Türkiye'de bunun ilk örneklerinin Ekşi Sözlük (binlerce yazarlı kollektif ansiklopedi) ve İtiraf.com (herkesin 'mea', herkesin 'kulpa' olduğu iç dökme sitesi) olduğu bu yeni 'oyun alanı', sosyalleşme kadar kitle iletişimini de yeni bir bağlama oturttu. Üniversite öğrencisi/mezunu gençler arasında Ekşi Sözlük yazarı olmak, prestijli bir kimliğe tekabül etmeye başlamıştı. Yeni mezunlar özgeçmişlerine gönül rahatlığıyla " .... yılından beri Ekşi Sözlük yazarı" ifadesini ekliyorlardı. (Harbiden var mıdır böyle bir ana kuzusu?)

Artık YouTube'da yönetmen, Blogger'da yazar, Twitter'da gazeteci, deviantART'ta ressam, Flickr'da fotoğrafçı, Delicious'ta kütüphaneci olabiliyoruz. Hatta dileyen Digg'de asil, Friendfeed'de tutumlu, Sosyomat'ta da fahişe olabilir! (Esprinin açıklaması için burayı tıklayın. Ancak misafir umduğunu değil bulduğunu yer.)

Sözün özü; egonun küçük ifşaatları olarak blog, aslında bülügle aynı özellikleri göstermektedir: Rahatlıkla sergilenir ve sergilenmeye teşvik edilirler. Evrende az yer kaplarlar. Kişisel anlamda değerli olmalarına rağmen insanlık tarihi için önem arz etmezler. Eyyam dolu övgülere açıktırlar. Sürekli update halindedirler. Sahipleri takıntılı ise normalden fazla refresh edilirler.

KYH elemanları olarak, naçizane görüşümüz, blogların varlığından yanadır: Herkes derdini, beğenisini döksün; başından geçenleri paylaşsın, gönlü ferahlasın! Bununla beraber insanların sosyalleşme sitelerinde yazışmalarını, birbirlerini tanımalarını, fulkontakt kaynaşmalarını, tematik cemaatler inşa etmelerini, istiyorlarsa orji yapmalarını da destekliyoruz. Fakat, "İki blog yazdım, kırk kişi de beğenmiş" diye kurum kurum kurulan, Posta gazetesinde şiiri yayınlanan memleket şairleri modeli, son sürüm sanal yazarları da burada anmadan geçemeyeceğiz: Hasta mısınız lan siz?

Bu fallik maddeyi Californication dizisinin baş karakteri, gönül adamı, güzel insan, sevgi pıtırcığı Hank Moody'nin ailecek pek sevdiğimiz bir tiradının (Sezon 1 Bölüm 5) çevirisiyle tamamlamak istiyoruz.

"Güya internet bizi özgürleştirecek, demokratikleştirecekti. Gel gör ki bize tüm sunduğu magazin haberleri ve çocuk pornosu oldu!

Millet artık yazmıyor, blog tutuyor! İnsanlar konuşmak yerine, noktalama işaretlerini ya da yazım kurallarını takmadan, birbirlerine mesaj çekiyorlar: Bebeem, LOL, hehe, nabyon, ii, :sev...

Bir avuç hödüğün, zengin ve zarif bir dil yerine, mağara adamlarının konuştuklarına benzeyen uyduruk bir dille, diğer hödüklerle koftiden iletişim kurmalarından başka bir şey değil bu!"

[Blogları ve sanal iletişimi böyle aşağılayan ifadelerin bir blogta yer alması da alenen yüzsüzlük ve hatta hödüklük tabii ki!]

Nüans

2009-08-16T18:34:00.009+03:00

Frenk icadı.İsim

- Birbirine benzer görünen durumlar ve kavramlar arasındaki miniminnacık fark, ince ayrım, ayırım, ayırırım!.. Örnek: "Doğup büyüdüğü taşrada her zaman farklı görülen ve bu yüzden -sahip olduğu matematik dehasına rağmen itilip kakılan- Göktürk, birincilikle girdiği Bilkent Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nün ilk sınıfında, 'Bu bir nüans farkıdır' sözüne alaycı bir iştahla dadanan sözde seçkin çocuklara duyduğu öfkeyle derslerine daha sıkı asıldı. Öyle ki şu anda nerede olduğunu kimse bilmiyor!"

Kapitülasyonlarla beraber başlayan Frankofoni dönemlerinden (ki 'kapitülasyon' bunun ilk kelimesidir) kalma bir kavram olarak zihnimize yerleşen nüans, Fransızca nuance'tan gelmektedir. Tam olarak ne bok olduğunu kestiremediğiz bu cümleyi, Wikipedia şöyle açıklıyor:

1- En solfège, indication d'un changement d'intensité sur une partition.
2- En physique ou en peinture, chacun des degrés par lesquels peut passer une couleur — par exemple, l'indigo est une nuance du bleu.

Elhamdüllilah, şimdi Anglofonuz da yenecek halta benzemeyen Frenk diliyle uğraşmak zorunda kalmıyoruz. Öyle ki Frenkçe'ye Mağripli insanlar olarak, bu ifadeleri Google Translation'a aktarmak zorunda kaldık:

1- Teoride bir bölüme yoğunluğunu bir değişimin bir göstergesi.
2- Fizik veya resim: her bir derecelik bir renk - örneğin geçirebiliriz, çivit mavi bir gölge olduğunu.

Şimdi nüansın tam anlamıyla ne olduğunu kavradığınızı umuyoruz sevgili Kafa Yolları Haritası okuyucuları! Yukarıdaki açıklama, nüansın anlatmaktan ziyade, Dadaist Çevirmenler Birliği'nin dile yaptığı bir gerilla saldırısı gibi gözükse de, 'özünde gayet iyi niyetli bir yorum'dur. Ancak kelimelerin dizilimindeki yer değiştirme, kaçınılmaz olarak, garip bir farklılık yaratıyor.

Bunun nedeni, 'şey'lerin, aynı kategorizasyonun içinde yer alsalar da, birbirlerinden ayrılmalarını sağlayacak ufak farklılıklara sahip olmalarıdır. Bu ayrımların 'doğru' ve 'eksiksiz' yapılmasını isteyen müşkülpesent insanlara halk arasında, bölgesine göre, 'obsesif kompulsif', 'manyaaak', 'entel' ve 'göt' denir. Ancak bu nüans delilerine soracak olsanız, size, "Şeytan ayrıntıda gizlidir" derler ve "Sanat zevki, damak tadı ve felsefe gibi güzellikleri yaratanın nüanslar olduğunu" söylerler.

İşin enteresan yanı, pek sevilesi KYH okuyucuları, nüans denilen kavram bir önceki maddede yer alan Hintergedanke'yi tespit etmek için gerekli olan önemli araçlardan birisi haline dönüşebilir. Aklınızın tavan arasında bıraktığınız bir takım düşünce ve hislerin, sizin çivit mavisi fikriyatınızın üzerine sızıp onu turkuaza çevirmesinde kuşkusuz şaşılacak bir durum yoktur.

Asıl ilgi çekici olan, sizin bu tupturkuaz lafları, insanlara hala çivit mavisi diye satmaya çalışmanızdır! İşin doğrusu, karşınızda, sözlerin tonlarından ortaya çıkan ayrıntının, şeytanın gizlendiği sığınak olduğunu iddia eden, ayrımcık ağızlı bir nüans delisi yoksa, zokayı çok güzel yutturabilirsiniz. Üç tarafı denizlerle çevrili, şu şapşahane memleketimizde, deniz çipurası ile çiftlik çipurası arasındaki tat farkını kaçımız alabiliyoruz ki, pek muhterem sözde rakı-balık düşkünleri?

Nüans, bir kavram/nesne/durum hakkındaki algılama becerisi derinleştikçe anlamlı hale gelir. "Dil, aklın evidir" düşüncesini takip edersek, günlük hayatlarını 100 kelimeyle idame ettiren insanlar için kelimeler arasında ayrımların önemsiz olduğunu görürüz. Aynen beslenme alışkanlığı et ve bakliyat üzerine kurulu insanlar için deniz veya çiftlik çipurası arasında, hatta bütün balıklar arasında, farkın olmaması gibi.

Oysa derinleşmiş algılama becerisi, şu üç günlük yaşantılarımızdan alacağımız tatların zenginliğini ve kalitesini belirler. Ne yazık ki bu, tarih boyunca, istisnai yetenekler dışında,belirli bir eğitimi alma şansına sahip olmuş zümrelerin tekelinde kalmıştır. (Alın size, devrimci olmak için bir neden daha!) Kendi zihinsel damaklarını değişik tatlarla beslemeyi sürdüren egemen zümreler, kitlelerin bayağı, değersiz ve sıradan tatlarla yaşamlarına devam etmelerini sağlarlar. Böylece hem sahip oldukları tatlarla kendi kimliklerini ayrıştırırlar, hem de yüzyıllar boyunca sömürdükleri kitlelerin aydınlanmasını engellerler.

Hal böyle iken böyle sevgili okurlar. Canımız sıkıldı şimdi bunları yazınca. Durumu rakı içerek telafi etmeyi umuyoruz. Bu maddeyi, Cemil Abi'nin anlatacağı bir fıkrayla bitirmenin gururunu yaşarken, hepinizi en içten duygularla selamlıyoruz. Cemil Abi, geğirerek vi vil rak yu söylemeyi bırak da, gel okuyuculara şu fıkrayı anlat!

Bir gün Nasreddin Hoca'nın komşusuna ip lazım olmuş.Hoca'ya varmış, kapıyı çalmış. Hoca kapıyı açınca, "Selamun aleyküm, hocam!" demiş.
Hoca, "Eyyamı bırak da, ne istiyorsun onu söyle sik kafalı!" diye karşılık vermiş.
Yüzsüz komşusu "Eki eki" diye sırıtıp, konuya girmiş:
"Hocam bana ip lazım oldu sendekini ödünç verir misin?"
Hoca:
"Verirdim komşu, ama bizim hatun ipe nüans serdi." demiş.
"Aman hocam, ipe nüans serilir mi hiç?" diye şaşırmış komşusu.
Hoca onu öfkeyle yanıtlamış:
"Bre kapçık ağızlı, ipincecik nüansı başka nereye sereceğidik?"